people of sterling character would not get affected seriously by the association

विकृतिं नैव गच्छन्ति सङ्गदोषेण साधवः।

अवेष्टितं महासर्पैः चन्दनं न विषायते॥

सुभाषितरत्नभाण्डागारे

vikṛtiṁ naiva gacchanti saṅgadoṣeṇa sādhavaḥ|

aveṣṭitaṁ mahāsarpaiḥ candanaṁ na viṣāyate|

subhāṣitaratnabhāṇḍāgāre

Materials of genuine quality would not get contaminated or eroded easily.

Just like that people of sterling character would not get affected seriously by the company they keep..

I am talking of people of real quality. And such people are indeed rare.. The general idea that a man can be measured by the company he keeps would apply to the majority. and we are the majority..

The subhashitam quoted above deals with exceptionally great and noble people.

The meaning is --

The noble and virtuous people do not veer towards evil tendencies even if they are in the company of people with evil propensities. A venomous serpent may coil around the trunk of a sandalwood tree. But the Sandal extract would never get poisonous.

Analysis

साधवः noble souls

सङ्गदोषेण because of bad or evil association, company

विकृतिं tendency to do wrong things,

न गच्छन्ति एव indeed do not attain, do not proceed to

महासर्पैः by enormously venomous snakes

आवेष्टितं covered, encircles चन्दनं विषायते न sandalwood does not become poisonous

cleverness counts

 

शोभते विदुषां मध्ये नैव निर्गुण मानसः

अन्तरे तमसां दीपः शोभते न अर्कतेजसाम

shobate vidhushaam madhye naiva nirguna maanasaH

antare tamasaam deepaH shobhate na arkatejasaam

When he lands up among the learned people, the dull minded cannot shine

Awick might produce some light in darkness but it is ineffective in open sunlight..

को अतिभारः समर्थानां किं दूरं व्यवसायिनाम् को विदेशः सविद्यानां कः परः प्रियवादिनाम्

ko athibhaarah samarthaanaam kim dooram vyavasaayinaam ko videshaH savidyaanaam kaH paraH priyavaadinaaM...

Nothing can be excessively heavy to lift for the clever man,

No distance is too long to cover for the really industriosu

No land can look alien or foreign and uncomfortable for the one who is well educated

No human being can be an enemy to the one who takes care to utter only sweet words..

this is also a subhashitam in that series..

sterling character provides one special decoration

न मुक्ताभिर्न माणिक्यैः न वस्त्रैर्न परिच्छदैः

अलन्ङ्क्रियेत शीलेन केवलं हि मानवः॥

na muktābhirna māṇikyaiḥ na vastrairna paricchadaiḥ

alanṅkriyate śīlena kevalaṁ hi mānavaḥ||

It is not really and necessarily by virtue of wearing pearls or rubies, not though wearing grand clothes nor through occupying safe sheleters or covering oneself with ornamental shields that a person is really decorated and his importance reckoned. It is indeed his sterling character and his conduct with his fellow human beings that provides him special decoration.

मानवः a man , a person मुक्ताभिः pearls न not माणिक्यैः rubies न not वस्त्रैः clothes न not परिच्छदैः by coverings, shields, shelters, न not अलङ्क्रियेत get decorated, get fortified शीलेन character strength of character केवलं merely, alone हि indeed सः he अलङ्क्रियेत is decorated, he becomes identified, becomes distinguished

spend the right way

शतं विहाय भोक्तव्यं सहस्रं स्नानमाचरेत्।

लक्षं विहाय दातव्यं कोटिं त्यक्त्वा हरिं भजेत्॥

śataṁ vihāya bhoktavyaṁ sahasraṁ snānamācaret|

lakṣaṁ vihāya dātavyaṁ koṭiṁ tyaktvā hariṁ bhajet||

This slokam is composed in praise of four good activities. Enjoying what one has earned through spending for comforts, Spending money of holy dips and pilgrimages, Using money for charity and in helping others and finally just giving up everything at the lotus feet of Hari

Spend hundred units of what you earn, give up hundred of what you earn and est and enjoy

Spend thousand units of what you earn in taking baths, meaning travelling to holy places and taking holy dips.

Spend one lakh unit of what you earn in helping others, give in charity lakhs which you earn, so that that money would become useful in mitigating the suffering of the needy

And finally, spend or give up Crores, practically what all things you have and just take refuge at the lotus feet of Krishna the Lord Hari.

शतं hund विहाय leaving, spending, setting aside भोक्तव्यं eat, enjoy सहस्रं thousand विहाय spending स्नानं आचरेत् celebrated holy ablution, spend for bathing लक्षं one laksh विहाय spending दातव्यं apply for charity, use for alrtruistic purposes कोटिं crore त्यक्त्वा give up, throw away हरिं Hari, Lord Krishna, The supreme being भजेत् worship

ശതം വിഹായ ഭോക്തവ്യം സഹസ്രം സ്നാനമാചരേത്।

ലക്ഷം വിഹായ ദാതവ്യം കോടിം ത്യക്ത്വാ ഹരിം ഭജേത്॥

ഈ ശ്ലോകം കൊണ്ട് ഒരാള്‍ താന്‍ സ്വരൂപിച്ചെടുത്ത പണം കൊണ്ട് ചെയ്യാവുന്ന നാല് നല്ല കാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ചാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്

സമ്പാദിച്ച പണം നല്ല വഴിയില്‍ സ്വന്തം ആവശ്യങ്ങള്‍ക്കായി ചിലവഴിച്ച് ആനന്ദിക്കുക,

തീര്‍ത്ഥയാത്രകള്‍ നടത്തുക,

ദാന ധര്‍മ്മങ്ങളിലൂടെ കഷ്ടപ്പെടുന്നവന് ആശ്വാസം നല്‍കുക

പിന്നെ തനിക്കുള്ളതെല്ലാം ഭഗവാന്‍ ഹരിയുടെ പാദത്തില്‍ അര്‍പ്പിച്ചു അവിടെ ശരണം പ്രാപിക്കുക

നൂറു ചിലവഴിച്ച് ആഹാരവും മറ്റു ആഡംബരങ്ങളും ആസ്വദിക്കുക

ആയിരം ചിലവഴിച്ച് സ്നാനം നടത്തുക, അതായത് തീര്‍ഥയാത്രകള്‍ നടത്തി പുന്യവാനാവുക

ലക്ഷം ചിലവഴിച്ചു ദാന ധര്‍മ്മങ്ങള്‍ ചെയ്യുക, മറ്റുള്ളവര്‍ക്ക് കഴിയാവുന്നതെല്ലാം കൊടുത്ത് അവരുടെ കഷ്ടപ്പാടുകള്‍ക്ക് അറുതി വരുത്താന്‍ ശ്രമിക്കുക

കോടികള്‍ ത്യജിച്ച്, തനിക്കുള്ള സര്‍വ്വസ്വവും ഹരിയായ കൃഷ്ണന്‍റെ കാലടികളില്‍ അര്‍പ്പിച്ച് അവനെ ശരണം പ്രാപിക്കുക

clean, shiny and bright ojects become famous even though they are of relatively lesser weight and size.

शुद्धाः प्रसिद्धिमायान्ति लघवोऽपीह नेतरे।

तमस्यपि विलोक्यन्ते दन्तिदन्ता न दन्तिनः॥

धर्मबिन्दु प्रकरण १

śuddhaḥ prasiddhimāyānti laghavo'pīha netare|

tamasyapi vilokyante dantidantān na dantinaḥ||

Dharmbindu Prakaran Part 01

Objects which are clean, shiny and bright become famous and received popular acceptance even though they are of relatively lesser weight and size. This is not so with others ( who might be heavy and large but not clean and shiny) . The tusk of the elephant ( shiny white ivory) would be visible to everyone even in darkness but the large black elephant remains invisible in such dark background.

लघवः trivial , of lesser importance, light अपि even though शुद्धाः clean, pure, shining प्रसिद्धिं fame, popular acceptance आयान्ति reach . न not इतरे others

दन्ति दन्ता: the tusks of the elephant , the ivory तमसि darnkness अपि even in विलोक्यन्ते is seen, is visible दन्तिनः elephants न not

ശുദ്ധാഃ പ്രസിദ്ധിമായാന്തി ലഘവോഽപീഹ നേതരേ।

തമസ്യപി വിലോക്യന്തേ ദന്തിദന്താ: ന ദന്തിനഃ॥

ധര്‍മ്മബിന്ദു പ്രകരണം ൧

ആകൃതിയിലും ഭാരത്തിലും താരതമ്യേന ചെറുതെങ്കിലും വൃത്തിയും തിളക്കവും ഉള്ള വസ്തുക്കള്‍ പെട്ടെന്ന് തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നു. പ്രസിദ്ധി നേടുന്നു. പക്ഷെ ഏറെ വലിപ്പം ഉണ്ടെങ്കിലും അത്രയൊന്നും വൃത്തിയും മിടുക്കും ഇല്ലാത്ത വസ്തുക്കളും ആളുകളും പിന്‍ നിരയില്‍ തുടരുന്നു.

കൂരിരുട്ടില്‍ ആണെങ്കിലും വെളുത്ത് തിളങ്ങുന്നു ആനയുടെ കൊമ്പ്. പക്ഷെ ആ ഇരുട്ടില്‍ കറുത്തു തടിച്ച ഭീമനായ ആനയെ കാണാന്‍ ആര്‍ക്കും സാധ്യമല്ലല്ലോ.

May that supreme lord who gives this message to us through his own form, action and retinue, protect us

कामं मा कामयध्वं वृषमपि च भृशं माद्रियत्वं न वित्ते

चित्तं दत्त श्रयध्वं परममृतकला या कला तामिहैकां।

इत्थं देवः स्मरारिवृषम्धरचरीकृत्य मूर्त्येव दित्सन्

निःस्वो विश्वोपदेशानमृतकरकलाशेखरस्त्रायतां वः॥

kāmaṁ mā kāmayadhvaṁ vṛṣamapi ca bhṛśaṁ mādriyatvaṁ na vitte

cittaṁ datta śrayadhvaṁ paramamṛtakalā yā kalā tāmihaikāṁ|

itthaṁ devaḥ smarārivṛṣamdharacarīkṛtya mūrtyeva ditsan

niḥsvo viśvopadeśānamṛtakarakalāśekharastrāyatāṁ vaḥ||

May Lord Shiva, the Chandrasekhara protect you.

He is desiring to give the message that people should not indulge fancifully too much in worldy pleasures and amorous activities(Kama). Therefore he turned to ashes Kamadeve the lord of love

He is desirous of giving the message to the people that they should follow the rules and statutes and dharmic codes (Vrisham) in a substantial way, but such adherence should not cloud their fairness and compassion. So Vrisha should be in control.. Therefore he rides on a bull which Is called Vrisha

He wants to give the message that people should not crave for money, and run around amassing wealth. (Therefore he remains penniless)

At the same time, he wants the world to take the message that the fine arts and sources of knowledge which are eternal and without destruction either in parts or as a whole, and there is nothing in the universe more important and immortal than such eternal fine arts.. and in comparison the riches of the world are worthless and one need not have any desire to possess such wealth. Therefore, the lord wears destructionless arts, amruta kala.. this could also mean the moon who has the eternal crescent—on his head, which is the most coveted location and

At the same time remains penniless in terms of worldly assets.

May that supreme lord who gives this message to us through his own form, action and retinue, protect us

त्वं you कामं too much मा कामयध्वं do not crave for worldly pleasure भृशं too much मा not वृषं on written and prescribed rules and procedures cha not too त्वं you वित्ते न on accumulation of wealth माद्रिय do not be enamoured of परम् suprem अमृतकला whose parts or fragments are eternal या which कला the art, fine arts which are excellent तां that एकंone इह here चित्तं दत्त keep in mind, concentrate upon श्रयद्वं and follow that and be happy इत्थंthus विश्वोपदेशान् advice to the universeमूर्त्या इव through his form and appearance दित्सन् desiring to give अमृतकला शेखरः the one who keeps the moon having immortal ambrosical crescent on his head देवः स्मरारिः the lord who is the enemy of Smara the Kamadeva वृषंधर चरीकृत्य making the bull as his vehicle which he controls निस्वः without any material possession वर्तते remains सः he वः you त्रायतां may protect

കാമം മാ കാമയധ്വം വൃഷമപി ച ഭൃശം മാദ്രിയത്വം ന വിത്തേ

ചിത്തം ദത്ത ശ്രയധ്വം പരമമൃതകലാ യാ കലാ താമിഹൈകാം|

ഇത്ഥം ദേവഃ സ്മരാരിവൃഷമ്ധരചരീകൃത്യ മൂര്‍ത്യെവ ദിത്സന്‍

നിഃസ്വോ വിശ്വോപദേശാനമൃതകരകലാശേഖരസ്ത്രായതാം വഃ||

ചന്ദ്രശേഖരനായ, തിങ്കള്‍ക്കല ശിരസ്സില്‍ ചൂടിയ ഭഗവാന്‍ ശങ്കരന്‍ നിങ്ങളെ രക്ഷിക്കട്ടെ

ഏറെ ലൌകികമായ കാമത്തിലും അനുരാഗത്തിലും മനസ്സിനെ ചരിപ്പിക്കരുത് എന്ന സന്ദേശം നല്‍കുവാന്‍ അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിച്ചു അതുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം കാമദേവനെത്തന്നെ ചുട്ടു ചാമ്പലാക്കി

ധാര്‍മ്മികമായ നിയമങ്ങളും ദിനചര്യകളും നല്ലവണ്ണം പിന്തുടരണം (വൃഷം എന്ന വാക്കിനു ധര്‍മ്മം എന്ന അര്‍ത്ഥം ഉണ്ട്) പക്ഷെ അത് നീതിക്കും കാരുണ്യത്തിനും വിലങ്ങുതടിയാകാതെ വേണ്ട നിയന്ത്രണങ്ങളോടെ ആവണം എന്ന സന്ദേശം അടിവരയിട്ടു നല്‍കാന്‍ വേണ്ടി അദ്ദേഹം ഒരു കാളയെ (വൃഷം എന്നാല്‍ കാള എന്നും അര്‍ത്ഥം ഉണ്ട്) നിയന്ത്രിച്ചു കൊണ്ട് അതിന്‍റെ പുറത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്നു.

പണത്തിനും പണം കൊണ്ടുണ്ടാവുന്ന സുഖങ്ങളിലും മനസ്സിനെ ആസക്തമാക്കരുത് എന്ന സന്ദേശം നല്‍കാന്‍ അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിക്കുന്നു. അതിനാല്‍ എന്നും സ്വന്തമായി ഒരു സമ്പാദ്യവും ഇല്ലാതെ അദ്ദേഹം വിരാജിക്കുന്നു.

അതേ സമയം കലയു ജ്ഞാനവും ഭാഗികമായാലും പൂര്‍ണ്ണമായാലും അമൃതതുല്യങ്ങളും വിനാശരഹിതങ്ങളും മറ്റെല്ലാ വസ്തുക്കളെക്കാളും പ്രാധാന്യം ഏറിയതും ആണെന്ന വസ്തുത എല്ലാവരെയും ബോധ്യപ്പെടുത്തുവാന്‍ വേണ്ടി അദ്ദേഹം അമൃത കലയുള്ള..അതായത് ഒരിക്കലും നശിക്കാത്ത കലയുള്ള ചന്ദ്രനെ തന്‍റെ ശരീരത്തിന്‍റെ ഏറ്റവും പ്രാധാന്യമുള്ള ഭാഗമായ ശിരസ്സില്‍ ധരിക്കുന്നു. (ഇവിടെ അമൃത കല എന്ന വാക്കിനു അനശ്വരമായ കല എന്നും ചന്ദ്രക്കല എന്നും അര്‍ത്ഥം കാണാം. )

പക്ഷെ ഭൌതികമായ സമ്പത്തുകള്‍ക്ക് ഒരു പ്രാധാന്യവും ഇല്ല എന്ന വസ്തുത നമുക്ക് സന്ദേശം ആയി നല്‍കാന്‍ വേണ്ടി ഒരു സമ്പാദ്യവും ഇല്ലാതെ നിസ്വനായി അദ്ദേഹം നിലകൊള്ളൂന്നു

സ്വന്തം രൂപവും പരിവാരങ്ങളും പ്രവൃത്തികളും കൊണ്ട് നമുക്ക് അപ്രകാരമുള്ള സന്ദേശം നല്‍കുന്ന ആ സര്‍വശക്തന്‍ നമ്മെ രക്ഷിക്കട്ടെ.

I cannot create great ideas or the Subhashitams

എനിക്ക് സുഭാഷിതം സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയില്ല. ഞാൻ എഴുതിയാൽ അത് സുഭാഷിതം ആവുകയുമില്ല.. മഹാൻമാർ അനശ്വരങ്ങ ളാക്കിയ രത്നങ്ങൾ തേടി യെടുത്ത് അവയെ തുടച്ചുമിനുക്കി കഴിവതും എളിയ ഭാഷയിൽ വായനക്കാരുടെ മുന്നിൽ അവതരിപ്പിക്കാൻ സ്വന്തം പരിമിതിക്കുള്ളിൽ നിന്നുകൊണ്ട് ശ്രമിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കാം.അത്രമാത്രം.

I cannot create great ideas or the Subhashitams that carry such ideas. Even if I try to write or craft such subhashitams, they will never attain such eminent status. All that can be done is the one can search for ever and discover rare gems created by great souls,sages, seers and poets over the ages, try to polish them (such words really do not need any polishing and often we would destroy their sheen through such atttempt.. still human mind is filled with vanity) and present them to readers in the simplest language possible, ever keeping in mind one's own limitations in comprehension, interpretation and presentation.

perseverance and devotion called for pursuit of knowledge,

विद्वानेव विजानाति विद्वज्जन परिश्रमम्।

न हि वन्ध्या विजानाति गुर्वीम् प्रसववेदनाम्।

vidvāneva vijānāti vidvajjana pariśramam|

na hi vandhyā vijānāti gurvīm prasavavedanām|

विद्वज्जन परिश्रमम् the extent of perseverance, the extent of work involve in their attempts by the learned persons

विद्वानेव विजानाति only a person with knowledge, a person in pursuit of knowledge understands

वन्ध्या a barren woman

गुर्वीम् प्रसववेदनाम् intense labour pains

न हि विजानाति do not understand indeed.

The extent of perseverance and devotion called for pursuit of knowledge, can be understood only by a person who has put his mind and body in pursuit of such enlightenment..

Only a woman who has given birth to a baby can know about the pains suffered during child birth.. This cannot be understood by a barren woman

greatness of subhashitams

खिन्नं चापि सुभाषितेन रमते स्वीयं मनः सर्वदा

श्रुत्वान्यस्य सुभाषितं खलु मनः श्रोतुं पुनर्वाञ्छति।

अज्ञान्ज्ञानवतोऽप्यनेन हि वशीकर्तुं समर्थो भवेत्

कर्तव्यो हि सुभाषितस्य मनुजैरावश्यकः सङ्ग्रहः॥

सुभाषितरत्नमाला ३५

khinnaṁ cāpi subhāṣitena ramate svīyaṁ manaḥ sarvadā

śrutvānyasya subhāṣitaṁ khalu manaḥ śrotuṁ punarvāñchati|

ajñānjñānavatopyanena hi vaśīkartuṁ samartho bhavet

kartavyo hi subhāṣitasya manujairāvaśyakaḥ saṅgrahaḥ||

subhāṣitaratnamālā 35

A man’s mind, even though dejected or depressed, invariably gets attracted by subhashitas or soothing words of wisdom and slowly sheds the dejection and starts to enjoy the nice words

When a man hears the soothing words of wisdom of another person the listeners mind yearns to hear more and more of such words

It is through soothing words of wisdom alone that a man can attract both ignorant and learned person to himself

Therefore every man should invariably and without fail try to accumulate his knowledge in such subhashitams.

स्वीयं own मनः mind खिन्नं sad, dejected अपि च even though सर्वदा always सुभाषितेन through,as a result of wise and soothing words of wisdom रमते becomes attracted, enjoys

अन्यस्य of another person सुभाषितं wise soothing words of wisdom श्रुत्वा hearing मनः mind पुनः श्रोतुं to hear again वाञ्छति yearns खलु surely

अज्ञान् those who have no knowledge ज्ञानवतः people who are learned अपि alos अनेन with this हि alone वशीकर्तुं attracting, bringing to ones side समर्थो capable भवेत् become

अतःtherefore मनुजैः by the people सुभाषितस्य of wise and soothing words of wisdom संग्रहः collection, learning substantially in instalment, कर्तव्यः the nececcity to do आवश्यकः हि is indeed essential

ഖിന്നം ചാപി സുഭാഷിതേന രമതേ സ്വീയം മനഃ സര്‍വ്വദാ

ശ്രുത്വാന്യസ്യ സുഭാഷിതം ഖലു മനഃ ശ്രോതും പുനര്‍വ്വാഞ്ഛതി।

അജ്ഞാന്ജ്ഞാനവതോഽപ്യനേന ഹി വശീകര്‍തും സമര്ഥോ ഭവേത്

കര്‍തവ്യോ ഹി സുഭാഷിതസ്യ മനുജൈരാവശ്യകഃ സങ്ഗ്രഹഃ॥

സുഭാഷിതരത്നമാലാ ൩൫

ഒരു മനുഷ്യന്‍റെ മനസ്സ് എത്രയൊക്കെ ദുഃഖിതവും കലുഷവും ആയി തീര്‍ന്നിട്ടുണ്ട് എങ്കിലും മധുരങ്ങളും ഉപകാരപ്രദങ്ങളും ആയ സുഭാഷിതങ്ങള്‍ ശ്രദ്ധിക്കുമ്പോള്‍ മനസ്സ് തെളിയും. മനസിന്‌ ഉന്മേഷം ഉണ്ടാവും

ആരെങ്കിലും ഗഹനങ്ങളും ജീവിതത്തില്‍ മാര്‍ഗദര്‍ശനം നല്‍കുന്നവയും ആയ സുഭാഷിതങ്ങള്‍ പറയുമ്പോള്‍, ഉദ്ധരിക്കുമ്പോള്‍ അത്തരം വാക്കുകള്‍ വീണ്ടും വീണ്ടും കേള്‍ക്കാന്‍ മനുഷ്യന് തീവ്രമായ ആഗ്രഹം ഉണ്ടാവുന്നു.

ആശ്വാസവും മനസ്സിന് തെളിച്ചവും നല്‍കുന്ന ഇത്തരം സുഭാഷിതങ്ങളിലൂടെ ഒരാള്‍ക്ക് പണ്ഡിതനേയും പാമരനേയും ഒരുപോലെ ആകര്‍ഷിച്ചു വശത്താക്കാന്‍ കഴിയും

അതുകൊണ്ട് ജനങ്ങള്‍ മഹദ്വചനങ്ങളും സുഭാഷിതങ്ങളും സംഗ്രഹിച്ചു വയ്ക്കുക എന്നത് ജീവിത ചര്യ ആക്കി മാറ്റേണ്ടത് അത്യാവശ്യമാണ്.

This is the traditional belief of every Indian, every Hindu

रेवातीरे तपस्तप्येत् पिण्डं दद्यात् गयाशिरे।

दानं दद्यात् कुरुक्षेत्रे मरणं जाह्नवीतटे॥

स्कान्द पुराणे

revātīre tapastapyeta piṇḍaṁ dadyāt gayāśire|

dānaṁ dadyāt kurukṣetre maraṇaṁ jāhnavītaṭe||

skaanda puraanam

This is the traditional belief of every Indian, every Hindu

The ideal place for doing penance, performing austerities and find peace in life, is the banks of River Narmada the Reva

The most appropriate piece of land where ceremonial cakes made of grains (Pindam) should be offered to the departed souls is Gaya ( In the presence of Vishnupada and Akshyavata)

The terrain most suited for offering gifts to leaned persons, elders and the needy is Kurukshetra

and

The most sacred place for a person to die is the banks of Jahnavi the Ganga

रेवा तीरे in the banks of River Reva or Narmada तपः तप्येत् one should do penance and perform austerities गयाशिरे in the hilly terrains of Gaya पिण्डं दद्यात् one should offer ceremonial rice cakes to the departed elders कुरुक्षेत्रे in the terrain of Kurukshetra दानं दद्यात् gifts should be offered मरणं death जाह्नवी तटे in the banks of Jahnavee, the Ganga भूयात् should happen

രേവാതീരേ തപസ്തപ്യേത പിണ്ഡം ദദ്യാത് ഗയാശിരേ।

ദാനം ദദ്യാത് കുരുക്ഷേത്രേ മരണം ജാഹ്നവീതടേ॥
സ്കാന്ദപുരാണം

പാവനങ്ങളും മനുഷ്യ ജന്മത്തിനു ധന്യത നല്‍കുന്നവയും ആയ  പുണ്യസ്ഥലങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ഭാരതീയ സങ്കല്‍പം

രേവയെന്ന നര്‍മ്മദയുടെ തീരത്ത് തപസ്സിരിക്കുക .

ഗയയില്‍ ഗയയിലെ വിഷ്ണുപാദത്തിന്റെയും അക്ഷയ വടത്തിന്‍റെയും മുന്നില്‍ മറഞ്ഞു പോയ പിതൃക്കള്‍ക്ക് പിണ്ഡം അര്‍പ്പിക്കുക

ധര്‍മ്മത്തിന്‍റെ വിളനിലമായ കുരുക്ഷേത്രം സന്ദര്‍ശിച്ചു ആ ഭൂമിയില്‍ നിന്നുകൊണ്ട് ദാനധര്‍മ്മങ്ങള്‍ ചെയ്യുക

അവസാനം

ജാഹ്നവിയായ ഗംഗയുടെ തീരങ്ങളില്‍ ജീവിച്ചു പ്രാണന്‍ വെടിയുക

all human attempts have their deep roots in a fistful of grains

शय्या वस्त्रं चन्दनं चारुहास्यं वीणा वाणी सुन्दरी या च नारी।

न भ्राजन्ते क्षुत्पिपासातुराणां सर्वारम्भास्तण्डुलप्रस्थमूलाः॥

śayyā vastraṁ candanaṁ cāruhāsyaṁ vīṇā vāṇī sundarī yā ca nārī|

na bhrājante kṣutpipāsāturāṇāṁ sarvārambhāstaṇḍulaprasthamūlāḥ||

For a person who is tormented by hunger and thirst, cozy bed, attractive clothes, anointing the body with sandal paste, listening to daintily humourous speech, enjoying the music of Veena or the company of beautiful damsels, would have not much appeal. Their concern would be for a handful of grains that would satiate their hunger. Yes, all human attempts have their deep roots in a fistful of grains.

क्षुत् hunger पिपासा thirst आतुराणां those who are afflicted by शय्या (cozy) bed वस्त्रं (flashy)clothes चन्दनं sandal paste चारु हास्यं speech with captivating humour वीणा वाणी music from lute or Veena या सुन्दरी नारी who is a beautiful damsel च too न भ्राजन्ते do not look bright, do not look attractive सर्व all आरम्भाः initiatives, endeavours तण्डुल grain, rice प्रस्थ handful of मूलाः based, depending on हि भवन्ति indeed are

ശയ്യാ വസ്ത്രം ചന്ദനം ചാരുഹാസ്യം വീണാ വാണീ സുന്ദരീ യാ ച നാരീ।

ന ഭ്രാജന്തേ ക്ഷുത്പിപാസാതുരാണാം സര്‍വാരംഭാസ്തണ്ഡുലപ്രസ്ഥമൂലാഃ॥

പട്ടിണിയും ദാഹവും മൂലം ജീവിതം നിലനിര്‍ത്താന്‍ കഴിയാതെ ഉഴലുന്ന ആള്‍ക്ക് സുഖകരമായ കിടക്കയോ, നല്ല ഉടുപ്പുകളോ, ശരീരത്തില്‍ പൂശാനുള്ള ചന്ദനമോ, സന്തോഷവും നേരമ്പോക്കും നല്കുന്ന സംഭാഷണമോ, വീണയില്‍ നിന്ന് ഒഴുകുന്ന സംഗീതമോ, സുന്ദരിമാരായ പെണ്‍കൊടികളുമായുള്ള സഹാവാസമോ, ഒന്നും ആകര്‍ഷണീയങ്ങളായി തോന്നുകയില്ല. അയാളുടെ നോട്ടം ഒരു പിടി ധാന്യം എങ്ങിനെയെങ്കിലും സംഘടിപ്പിക്കാമോ എന്നത്തിലും അകത്തു കത്തിക്കയരുന്ന പട്ടിണി എങ്ങിനെ ശമിപ്പിക്കാം എന്ന കാര്യത്തിലും മാത്രം ആയിരിക്കും.

അതെ, മനുഷ്യന്‍റെ എല്ലാ പ്രവൃത്തികളുടെയും, ലക്ഷ്യങ്ങളുടെയും എല്ലാം ആണിവേര് ഒരു പിടി ധാന്യത്തില്‍ ഉറച്ചു നില്‍ക്കുന്നു.

why does goddess of wealth woo the stingy miser

शूरं त्यजामि वैधव्यात् उदारं लज्जया पुनः।

सापत्न्यात् पण्डितमपि तस्मात् कृपणमाश्रये॥

सुभाषितं

śūraṁ tyajāmi vaidhavyāt udāraṁ lajjayā punaḥ|

sāpatnyāt paṇḍitamapi tasmāt kṛpaṇamāśraye||

subhāśita

Meaning and comments

The poet is attributing the statement of the Goddess of Wealth Lakshmi

I take care to steer clear of any connection with a very valiant warrior because union with him would give me widowhood soon

I am not able to woo the company of a generous person because I am abashed or shameful about the lack of generosity on my part

I am not able to accept a scholar as suitor because, if I choose such a person I would have to be content with being one among many co-consorts

Therefore I have decided to seek the permanent company of a stingy miser.

The poet implies that wealth remains concentrated in the hands of a mean miser. However we see lack of affluence among warriors, scholars and noble and generous persons. The poet assumes that the goddess of wealth is afraid to accept a warrior because he might die in battles and she would become widow. She knows she is not very generous by nature and so she avoids a large-hearted person because she would suffer in comparison. A great scholar would be wooed and sought after by many ladies and if he is chosen, she would have to be content with the status of one chosen among many. However, a mean stingy fellow just holds on to the wealth with all passion and would not share it with anyone. Such a person would be the best bet for the damsel of wealth to choose for her company.

word analysis

अहं - I वैधव्यात् -fearing widowhood शूरं -the bold warrior त्यजामि- abandon अहं- I लज्जया- out of bashfulness उदारं --generous person त्यजामि-- abandon अहं --I सापत्न्यात्-- for fear of being one among many wives पण्डितं --the learned person त्यजामि-- abandon तस्मात् -- therefore अहं --I कृपणं-- the miserly, stingy personआश्रये-- seek out for company

ശൂരം ത്യജാമി വൈധവ്യാത് ഉദാരം ലജ്ജയാ പുനഃ|

സാപത്ന്യാത് പണ്ഡിതമപി തസ്മാത് കൃപണമാശ്രയേ||

സുഭാഷിതം

കവി സമ്പത്തിന്‍റെ അധിദേവതയായ ലക്ഷ്മി പറയുന്നതായി ഹാസ്യരൂപത്തില്‍ അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഒരു സുഭാഷിതം/

ധീരന്മാരായ യോദ്ധാക്കള്‍ ഉണ്ടെങ്കില്‍ അവരെ ഞാന്‍ കാമുകന്മാരായി സ്വീകരിക്കുന്നത് ഒഴിവാക്കും. വൈധവ്യത്തെ എനിക്ക് പേടിയാണ്.

എല്ലാവരെയും സഹായിക്കുന്ന നല്ല മനസ്സുല്ലവരുമായി കൂട്ടുകൂടാന്‍ എനിക്ക് ലജ്ജയാണ്. അവരുടെ ഗുണം എനിക്കില്ലല്ലോ. അതുകൊണ്ട് അവര്‍ എനിക്ക് യോജിക്കുന്നവര്‍ അല്ല.

അറിവും പഠിപ്പും ഉള്ള ആളെ കൂട്ടുകാരനാക്കാന്‍ എനിക്ക് താല്പര്യമില്ല. അയാള്‍ക്ക് ചുറ്റും കൂടി നില്‍ക്കാന്‍ ഒരുപാടു പേര്‍ ഉണ്ടാവും. പലരില്‍ ഒരുവളായി ഒട്ടേറെ ഭാര്യമാരില്‍ ഒരാളായി ജീവിക്കാന്‍ എനിക്ക് താല്പര്യമില്ല.

അതുകൊണ്ട് ഞാന്‍ നിശ്ചയിച്ചു, അറുപിശുക്കനും കണ്ണില്‍ ചോരയില്ലാത്തവനുമായ ഒരാളെ കാമുകനും കൂട്ടുകാരനും വരനും എല്ലാമായി തിരഞ്ഞെടുക്കാം എന്ന്. അതുകൊണ്ട് ഞാന്‍ അത്തരം ആളുകളുടെ കൂടെ എന്നും ഉണ്ട്.

ഹൃദയശൂന്യരായ പിശുക്കന്മാരുടെ കയ്യില്‍ പണം അറിഞ്ഞു കൂടുന്നത് ഹാസ്യരൂപത്തില്‍ അവതരിപ്പിക്കുകയാണ് ഈ സുഭാഷിതത്തില്‍.

അത്തരം വ്യക്തികളുടെ പക്കല്‍ ഒരുപാടു പണം ഉണ്ട്. പക്ഷെ ഒരു യോദ്ധാവിന്‍റെയോ പണ്ഡിതന്‍റെയോ പിന്നെ കുറച്ച് നല്ല മനസ്സും എല്ലാവരെയും സഹായിക്കാന്‍ സന്നദ്ധതയും ഉള്ള വ്യക്തിയുടെയോ കയ്യില്‍ കാശൊന്നും കാണില്ല.

കവി ചിന്തിക്കുകയാണ്. ലക്ഷ്മിക്ക് പട്ടാളക്കാരനെ ഭര്‍ത്താവായി സ്വീകരിക്കാന്‍ പേടിയാണ്. അയാള്‍ യുദ്ധം ചെയ്തു മരിച്ചാല്‍ വിധവയാവുമല്ലോ.

അവള്‍ക്ക് നല്ല വണ്ണം അറിയാം അവളുടെ മനസ്സ് അത്ര ഉദാരം ഒന്നും അല്ലെന്നു. അപ്പോള്‍ എല്ലാവരെയും സഹായിക്കുന്ന ഒരാളെ കൂട്ടുകാരന്‍ ആക്കാന്‍ അവള്‍ക്കു ലജ്ജയാണ്. താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോള്‍ അവള്‍ക്ക് അപകര്‍ഷതാബോധംഉണ്ടാവുമല്ലോ.

പിന്നെ അറിവും പഠിപ്പും ഉള്ള മനുഷ്യന്‍റെ പിറകെ ഒരുപാടു പെണ്ണുങ്ങള്‍ എല്ലായിപ്പോഴും കൂടി നടക്കും. അതുകൊണ്ട് അത്തരം വ്യക്തിയെ സ്വീകരിച്ചാല്‍ ഒരുപാടു പേരില്‍ ഒരുവളായി മാത്രമേ സ്ഥാനം ലഭിക്കുകയുള്ളൂ.

അതുകൊണ്ട് ഇവരൊന്നും വേണ്ട.

അറുപിശുക്കനായ ദുഷ്ടനെ ഭര്‍ത്താവായി സ്വീകരിച്ചാല്‍ ഇത്തരം ഒരു അപകടങ്ങളും ഇല്ല.

അയാള്‍ക്ക് പിറകെ നടക്കാന്‍ വേറെ ആരും ഉണ്ടാവില്ല.

അയാള്‍ക്ക് ഒരു അപകടവും ഉണ്ടാവില്ല.

പിന്നെ കയ്യിലുള്ള കാശിനെ ഒരിക്കലും കൈവിടാതെ അതില്‍ അള്ളിപ്പിടിച്ചു മരണം വരെ ജീവിച്ചു കൊള്ളും. അങ്ങിനെ എല്ലാം കൊണ്ടും ലക്ഷ്മിക്ക് പറ്റിയ കണവന്‍ അത്തരം പിശുക്കന്‍ തന്നെയാണ്.

yearn to get defeated at the hands own disciple

There is a saying in Sanskrit.

There is a saying in Sanskrit.

सर्वत्र जयं अन्विच्छेत् शिष्यादिच्छेत् पराजयम्

A person should seek victory in all things he does but he, as a classy teacher, should yearn to get defeated at the hands of his own disciple.. He should groom and raise his wards to such great heights and provide them with such great wealth of erudition so that the student surpasses the teacher in knowledge.

That is the true spirit of a worthy teacher.

We have to celebrate such teachers.

We have seen many such masters.

We have often tried to imitate them too, albeit without success, because we can never reach anywhere near them in quality and class

Pranams to such teachers of 916 purity.

Gurubhyo namah.

A variant to thi saying is

There is a saying in Sanskrit.

सर्वत्र जयं अन्विच्छेत् पुत्रादि च्छेत् पराजयम्

A person should seek victory in all things he does should yearn to get defeated at the hands of his own son..

 

Taking sides without logic, being partisan in attitude would attract sins

शत्रोरपि गुणाः वाच्या दोषा वाच्या गुरोरपि।

पक्षपाताद् भवेत् पापं दोषा दोषा गुणा गुणा॥

व्यास सुभाषिते ३६

śatrorapi guṇāḥ vācyā doṣā vācyā gurorapi|

pakṣapātād bhavet pāpaṁ doṣā doṣā guṇā guṇā||

vyāsa subhāṣite 36

The great qualities and virtues of even enemies and adversaries are to be understood as deserving praise and should be considered with the respect due to them

The defects and inadequacies of even respected person like preceptors should be recognized and they should be subjected to criticism they would deserve.

Taking sides without logic, being partisan in attitude would attract sins

Virtue is virtue everywhere

Defect too is defect wherever it is found.

Whether there is sin or not, being realistic and clear in perceptions would make life really comfortable.

शत्रोः enemies अपि even of गुणाः great qualities, virtues, merits वाच्या are praiseworthy, should be spoken of with approval भवन्ति become गुरोः of preceptor अपि even of दोषाः defects, shortcomings वाच्या are to be pointed out critically भवन्ति become

पक्षपातात् by taking sides without logic and fairness, without proper evaluation पापं sin भवेत् would accrue गुणाः virtues and merits सर्वत्र गुणाः are everywhere of virtue दोषा demerits, defect सर्वत्र in all cases दोषा च भवन्ति.are demerits too

ശത്രോരപി ഗുണാഃ വാച്യാ ദോഷാ വാച്യാ ഗുരോരപി।

പക്ഷപാതാദ് ഭവേത് പാപം ദോഷാ ദോഷാ ഗുണാ ഗുണാ॥

വ്യാസ സുഭാഷിതേ ൩൬

നമ്മോടു മത്സരിക്കുന്ന എതിരാളികളുടെതായാലും , എന്തിനു ബദ്ധശത്രുക്കളുടെതായാലും, പോലും ഗുണങ്ങളും അവര്‍ ചെയ്യുന്ന നല്ല കാര്യങ്ങളും അവ അര്‍ഹിക്കുന്ന പ്രാധാന്യത്തോടെ കാണുവാനും അവയെക്കുറിച്ച് നല്ലത് പറയുവാനും തയാറാവണം

അതുപോലെ നമുക്ക് ഏറെ വേണ്ടപ്പെട്ട വ്യക്തികളിലും ഏറെ ബഹുമാനിക്കുന്ന ഗുരുക്കളിലും പോലും ന്യൂനതകളും പാകപ്പിഴകളും കണ്ടാല്‍ അവയെ വിമര്‍ശനപരമായി പരിഗണിക്കാനും അത് തുറന്നു പറയാനും മടിക്കരുത്.

യുക്തിയുക്തമായി ചിന്തിക്കാതെ പക്ഷപാതം പിടിക്കുന്നത് പാപങ്ങളും അനര്‍ത്ഥങ്ങളും വിളിച്ചു വരുത്തും

ഗുണങ്ങള്‍ എവിടെക്കണ്ടാലും അവ ഗുണങ്ങള്‍ തന്നെയാണ്

ദോഷങ്ങളും ആരുടെ ഭാഗത്തായാലും ദോഷങ്ങള്‍ തന്നെ.

May there be hope always

सन्तः सन्तु निरन्तरं सुकृतिनो विध्वस्तपापोदयाः

राजानः परिपालयन्तु वसुधां धर्मे स्थिता सर्वदा।

काले सन्ततवर्षिणो जलमुचः सन्तु स्थिरा पुण्यतो

मोदन्तां धनबद्धबान्धवसुहृद्गोष्टीप्रमोदो जनः॥

santaḥ santu nirantaraṁ sukṛtino vidhvastapāpodayāḥ

rājānaḥ paripālayantu vasudhāṁ dharme sthitā sarvadā|

kāle santatavarṣiṇo jalamucaḥ santu sthirā puṇyato

modantāṁ dhanabaddhabāndhavasuhṛdgoṣṭīpramodo janaḥ||

May good people always develop attitude to perform good and progressive actions.

May people live in an environ where all sources of evil and sinfulness are removed

May the kings and rulers ever administer their lands with justice and fairplay

May the rainclouds pour ever, and that too at favourable intervals.. May the rains be at regular intervals and may they bring good to us through our great fortune

May all people enjoy, revel in happiness in very happy groups, the people who are held together with great properity, through great kindship, in the company of intimate friends.

May Krishna bless us.

May there be hope always.

സന്തഃ സന്തു നിരന്തരം സുകൃതിനോ വിധ്വസ്തപാപോദയാഃ

രാജാനഃ പരിപാലയന്തു വസുധാം ധര്‍മേ സ്ഥിതാ സര്‍വദാ।

കലേ സന്തതവര്‍ഷിണോ ജലമുചഃ സന്തു സ്ഥിരാ പുണ്യതോ

മോദന്താം ധനബദ്ധബാന്ധവസുഹൃദ്ഗോഷ്ടീപ്രമോദോ ജനഃ॥

സജ്ജനങ്ങള്‍ എപ്പോഴും നല്ലത് ചിന്തിക്കാനും നല്ലത് ചെയാനും ഉള്ള മാനസികാവസ്ഥയില്‍ വര്ത്തിക്കട്ടെ

പാപങ്ങള്‍ ചെയ്യുവാനുള്ള പ്രവണതയും പരിതസ്ഥിതിയും അകന്നു പോയ ഒരു കാലഘട്ടത്തിലായിരിക്കട്ടെ ജനങ്ങള്‍ ജീവിക്കുന്നത്

രാജാക്കന്മാരും ഭരണാധികാരികളും നീതിയും ന്യായവും നിറഞ്ഞ വിധത്തില്‍ ജനങ്ങളെ നയിക്കട്ടെ

മഴമേഘങ്ങള്‍ എപ്പോഴും അമൃതം പൊഴിയട്ടെ. ആശ്വാസവും സസ്യസ്മ്രുദ്ധിയും നല്‍കുന്ന വിധം ശരിയായ ഇടവേളകളില്‍ മഴ പൊഴിയട്ടെ. പെയ്യുന്ന മഴയോടൊപ്പം, സമൃദ്ധിയും സന്തോഷവും കൂടെ വര്‍ഷിക്കട്ടെ.

ജനങ്ങള്‍ സന്തുഷ്ടരായിരിക്കട്ടെ.. ആഹ്ളാദം അലതല്ലുന്ന കൂട്ടങ്ങളായി ജനങ്ങള്‍ ആഘോഷിക്കട്ടെ.. നന്മയുടെയും സദാചാരത്തിന്റെയും വഴിയില്‍ ജനങ്ങള്‍ ഒന്നിച്ചു സഞ്ചരിക്കട്ടെ. ബന്ധങ്ങള്‍ ഊഷ്മലങ്ങലാവട്ടെ. സൌഹൃദങ്ങള്‍ തഴച്ചു വളരട്ടെ.

കൃഷ്ണന്‍ അനുഗ്രഹിക്കട്ടെ.

Only those who have lost all powers and alertnesswould stand without emotions.

मन्थितो लङ्घितो बद्धः पीतो यद्यपि सागरः।

गर्जत्युच्छैस्तथाप्येष जढात्मानो हि निस्त्रपाः॥

उद्ग्भत सागर् सुभाशित ८५

manthito laṅghito baddhaḥ pīto yadyapi sāgaraḥ|

garjatyucchaistathāpyeṣa jaḍhātmāno hi nistrapāḥ||

udgbhata sāgar subhāśita 85

The ocean has been churned, and is being churned

The ocean has been crossed over and is being crossed over by many

The ocean has been stopped and bound by a dam, and such dams are built again and agai

The ocean has been drunk in full, and the waters are being consumed and pumped off by many for various purposes

However, in spite of all the difficulties and hardships faced, the ocean never ceases to roar exhibiting its immense strength.

Only those who have lost all powers and alertness of the mind would stand silently without any show of emotions..

The most famous episode of churning the ocean is the Amrutha Mathanam

The most valorous crossing of the ocean was by Lord Anjaneya

Rama, Sugriva and the Vanara Army built a dam over the ocean.. and E Shridharan Sir presided over building of Pamban Bridge

Sage Agastya just took the entire ocean on his palm and drank it

However the ocean is alive and kicking, and roars in grandeur.

മന്ഥിതോ ലങ്ഘിതോ ബദ്ധഃ പീതോ യദ്യപി സാഗരഃ।

ഗര്ജത്യുച്ഛൈസ്തഥാപ്യേഷ ജഢാത്മാനോ ഹി നിസ്ത്രപാഃ॥

ഉദ്ഗ്ഭട സാഗര് സുഭാശിത ൮൫

സമുദ്രത്തെ പലരും ഇളക്കി മറിച്ചിട്ടുണ്ട്. കടഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ആ പ്രക്രിയ പലപ്പോഴും തുടരുന്നു

കടലിനെ പലരും മാറി കടന്നിട്ടുണ്ട് .. ഇന്നും പലരും അത് ചെയ്യുന്നു

സമുദ്രത്തിന്‍റെ പ്രവാഹം അണകെട്ടി തടഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. പലപ്പോഴും

സമുദ്രത്തിലെ വെള്ളം മുഴുവന്‍ കുടിച്ചു തീര്‍ത്ത അവസരം ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ഇപ്പോഴും അതിലെ വെള്ളം പലരും ധാരാളമായി ഉപയോഗിച്ച് ഒഴുക്കിക്കളയുന്നു.

പക്ഷേ എന്തൊക്കെ വെല്ലുവിളി നേരിടാലും എത്രയൊക്കെ ക്ഷീണം സംഭവിച്ചാലും സമുദ്രം വീറോടെ, വാശിയോടെ ഗര്‍ജ്ജിക്കുന്നത് ഒരിക്കലും നിര്‍ത്തുകയില്ല

മനസ്സിന്‍റെ ധൈര്യവും ഉണര്‍വ്വും തീരെ നഷ്ടപ്പെട്ട് ഒന്നിനും കൊള്ളാത്തവരായി പകച്ചു പോയവര്‍ മാത്രമേ ഒന്നും മിണ്ടാതേയും ഒരു വികാരവും കാണിക്കാതെയും നില്‍ക്കുകയുള്ളൂ

സമുദ്രത്തെ ഇളക്കി മറിച്ച ഏറെ പ്രസിദ്ധമായ സംഭവമാണ് അമൃത മഥനം

ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധമായ സമുദ്രതരണം ഭഗവാന്‍ ആഞ്ജനേയസ്വാമിയാണ് നടത്തിയത്.

രാമനും സുഗ്രീവനും വാനരപ്പടയും ചേര്‍ന്ന് സേതു നിര്‍മ്മിച്ച്‌ കടലിനു അണ കെട്ടി . ഇ. ശ്രീധരന്‍ സാര്‍ പാമ്പന്‍ പാലം നിര്‍മ്മിക്കുന്നതിന് നേതൃത്വം നല്‍കി

മഹര്‍ഷി വര്യനായ അഗസ്ത്യന്‍ കൈക്കുമ്പിളില്‍ കടല്‍ മുഴുവന്‍ എടുത്ത് പാനം ചെയ്തു.

പക്ഷെ അതെല്ലാം സംഭവിച്ച ശേഷവും ഇന്നും കടല്‍ കടലായി നിന്ന് ഗര്‍ജ്ജിക്കുന്നു, ഏറെ വീര്യത്തോടും അന്തസ്സോടും കൂടി

nice friendships start in a small way and grow strong. showy affairs..?

अणुपूर्वं बृहत् पश्चात् भवत्यार्येषु सङ्गतम्।

विपरीतमनार्येषु यथेच्छसि तथा कुरु॥

चाणक्य राजनीतिशास्त्रे महासुभाषितसङ्ग्रहे ४८५

अतः परीक्ष्य कर्तव्यं विशेषात् सङ्गतं रहः।

अज्ञातहृदयेष्वेव वैरीभवति सौहृदम्॥

अभिज्ञानशाकुन्तले कालिदासः

aṇupūrvaṁ bṛhat paścāt bhavatyāryeṣu saṅgatam|

viparītamanāryeṣu yathecchasi tathā kuru||

cāṇakya rājanītiśāstre mahāsubhāṣitasaṅgrahe 485

ataḥ parīkṣya kartavyaṁ viśeṣāt saṅgataṁ rahaḥ|

ajñātahṛdayeṣveva vairībhavati sauhṛdam||

abhijñānaśākuntale kālidāsaḥ

The association and friendship with great people start in a very small way. At start the connection would be so small like an atom. However the friendship grows into a big connection in quality and quantity as time progresses.

However the association or friendship with people of mean mind and questionable credential often start with a lot of show, pomp and pretentions. However, such connections get cut off within no time

Therefore, Chanakya advises the reader to choose his connections and act according to his own choice

Kalidasa in Shakuntalam sounds a note of caution against developing connections with a person who is a stranger and whose antecedents are not really known. He advices greater caution when meeting with such person is in secret. He states that if the mind and heart of a person is not properly understood before developing connections, such connection could end up in deep enimity and hatred too..

അണുപൂര്‍വം ബൃഹത് പശ്ചാത് ഭവത്യാര്യേഷു സങ്ഗതം।

വിപരീതമനാര്യേഷു യഥേച്ഛസി തഥാ കുരു॥

ചാണക്യ രാജനീതിശാസ്ത്രേ മഹാസുഭാഷിതസങ്ഗ്രഹേ ൪൮൫

അതഃ പരീക്ഷ്യ കര്‍തവ്യം വിശേഷാത് സങ്ഗതം രഹഃ।

അജ്ഞാതഹൃദയേഷ്വേവ വൈരീഭവതി സൌഹൃദം॥

അഭിജ്ഞാശാകുന്തളേ കാളിദാസഃ

നല്ല മനുഷ്യരുമായുള്ള കൂട്ടുകെട്ടും സൌഹൃദവും ഏറെ ചെറിയ തോതില്‍ മാത്രമേ ആരംഭിക്കുകയുള്ളൂ. തുടക്കത്തില്‍ അത് ഒരു അണുവിന്‍റെയത്രയും ചെറുതായി തോന്നാം. പക്ഷെ കാലം കടന്നു പോകുമ്പോള്‍ ആ സൗഹൃദം അതിന്‍റെ തരത്തിലും വലിപ്പത്തിലും ഏറെ മുന്നേറുന്നു.

ചീത്ത മനസ്സുള്ളവരും ദുരുദ്ദേശത്തോടെ ചങ്ങാത്തവും അടുപ്പവും ഭാവിച്ചു വരുന്നവരുമായുള്ള കൂട്ടുകെട്ട് ഏറെ കെട്ടുകാഴ്ചകളോടും, ആഘോഷത്തോടും ആട്ടവും പാട്ടുമായി തുടങ്ങും. പക്ഷെ ഏറെ താമസിയാതെ അത്തരം കൂട്ടുകെട്ടുകള്‍ നാമാവശേശങ്ങള്‍ ആയിത്തീരും.

ഇത്രയും പറഞ്ഞ് ചാണക്യന്‍ തന്‍റെ വായനക്കാരോട് അവര്‍ക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള കൂട്ടുകെട്ടുകള്‍ തിരഞ്ഞെടുക്കാന്‍ ഉപദേശിക്കുന്നു.

കാളിദാസന്‍ ശാകുന്തളത്തില്‍ ഒരാളുടെ ജീവിതപശ്ചാത്തലവും സ്വഭാവ ഗുണവും പരീക്ഷിച്ച് മനസ്സിലാക്കാതെ അയാളുമായുള്ള സൌഹൃദത്തില്‍ ഏര്‍പ്പെടുന്നതിന്നെതിരെ താക്കീത് നല്‍കുന്നു. അത്തരം മനുഷ്യരുമായി എകാന്തത്തില്‍ രഹസ്യമായി കണ്ടുമുട്ടുന്നത് ഏറെ അപകടകരം ആയിരിക്കും. കാളിദാസന്‍റെ അഭിപ്രായം ഇതാണ് ..ഒരാളുടെ ഹൃദയവും മനസ്സും ശരിക്ക് മനസ്സിലാക്കാതെ അയാളുമായി ചങ്ങാത്തം കൂടിയാല്‍ പിന്നീട് അത് വെറുപ്പിലും ശത്രുതയിലും ചെന്ന് അവസാനിക്കും

even deformity suffered fo the sake of others attract praise

परार्थे यः पीडामनुभवति भङ्गोऽपि मधुरो

यदीयः सर्वेषामिह खलु विकारोऽप्यभिमतः।

नसंप्राप्तो वृद्धिम् भृशमक्षेत्रपतितः

किमिक्षोर्दोषोऽयं न पुनरगुणाया मरुभुवः॥

सूक्तिमुक्तावल्यां , भल्लटशतके, ध्वन्यालोके

parārthe yaḥ pīḍāmanubhavati bhaṅgo'pi madhuro

yadīyaḥ sarveṣāmiha khalu vikāro'pyabhimataḥ|

nasaṁprāpto vṛddhim bhṛśamakṣetrapatitaḥ

kimikṣordoṣo'yaṁ na punaraguṇāyā marubhuvaḥ||

sooktimuktaavalee bhallatashataka dhvanyaaloka

When a person suffers torture for the sake of others, even his injuries and the result of such injuries would be sweet. Even his deformity suffered would be viewed with approval by all.

When sugarcane is planted in desert land without any irrigation, it would not grow. Such lack of growth is definitely not on account of any defect of the sugarcane stalk. It is just because of the arid nature of the desert land.

The sugarcane is crushed and sugar candy is extracted. The extract is so sweet but that process does not give any comfort for the sugar-cane plant. The sugar-candy sweetens the lives of others. After the sugar-juice is extracted, the sugarcane stalk is deformed.

Either when it grew or when it is crushed, the sugarcane is only doing well. Sometimes, great people and great warriors work for people who are not that good and they get defeated and crushed too. But that defeat is not because of the person who worked, but actually it is caused by the defect of the one for whom he worked.

പരാര്‍ഥേ യഃ പീഡാമനുഭവതി ഭങ്ഗോഽപി മധുരോ

യദീയഃ സര്‍വേഷാമിഹ ഖലു വികാരോഽപ്യഭിമതഃ।

നസംപ്രാപ്തോ വൃദ്ധിം ഭൃശമക്ഷേത്രപതിതഃ

കിമിക്ഷോര്‍ദോഷോഽയം ന പുനരഗുണായാ മരുഭുവഃ॥

സൂക്തിമുക്താവല്യാം, ഭല്ലടശതകേ, ധ്വന്യാലോകേ

മറ്റുള്ളവരെ സേവിച്ച് അവര്‍ക്കുവേണ്ടി പീഡനം അനുഭവിക്കുന്ന ആള്‍ക്ക് അനുഭവിക്കേണ്ടി വരുന്ന മുറിവുകള്‍ പോലും ഏറെ മധുരതരങ്ങള്‍ ആയിരിക്കും. അത്തരം പീഡനങ്ങള്‍ മൂലം ഉണ്ടാവുന്ന ശാരീരിക വൈകൃതങ്ങള്‍ പോലും മറ്റുള്ളവരാല്‍ പ്രശംസിക്കപ്പെട്ടെയ്ക്കാം.

ഒട്ടും നീരോട്ടമില്ലാത്ത മരുപ്രദേശത്ത് നട്ട കരിമ്പിന്‍തടി വളര്‍ന്നു വലുതാവുകയില്ല. ആ മുരടിപ്പിന് കാരണം കരിമ്പിന്‍ചെടി അല്ല. ആ ഭൂമിയുടെ ഊഷരത്വം കാരണമാണ് ആ വളര്‍ച്ചയില്ലായ്മ.

കരിമ്പിന്‍തണ്ട് ചതച്ചരച്ച് ശര്‍ക്കര ഉണ്ടാക്കുന്നു. ശര്‍ക്കരയും കരിമ്പിന്‍നീരും എല്ലാം അതി മധുരങ്ങളാണ്. എന്നാല്‍ ആ കഠിനമായ പീഡനം ഏറ്റത്കൊണ്ട് കരിമ്പിന് എന്ത് ലാഭം കിട്ടി ? കരിമ്പ് സ്വയം ചതവേറ്റ് മറ്റുള്ളവരുടെ ജീവിതത്തില്‍ മാധുര്യം പരത്തുന്നു. പക്ഷെ ആ പ്രക്രിയ മൂലം സ്വയം ചതഞ്ഞരഞ്ഞു കോലംകെടുന്നു.

വളര്‍ന്നു നില്‍ക്കുമ്പോള്‍ ആയാലും ചതഞ്ഞു അരഞ്ഞ ശേഷമായാലും കരിമ്പ് എല്ലാവര്‍ക്കും നല്ലത് മാത്രം നല്‍കുന്നു. ഇതുപോലെ മഹാ പണ്ഡിതന്മാരും ധീരരായ യോദ്ധാക്കളും എല്ലാം അത്രയൊന്നും നല്ലവരല്ലാത്ത യജമാനന്മാര്‍ക്ക്‌ വേണ്ടി ജോലി ചെയ്യുകയും, പലപ്പോഴും അക്കാരണം കൊണ്ട് തന്നെ പരാജിതര്‍ ആവുകയും ചെയ്യാം. പക്ഷെ ആ പരാജയം സേവനം അനുഷ്ടിച്ച നല്ല മനുഷ്യന്‍റെ തോല്‍വിയായി കണക്കാക്കാനാവില്ല. അവരെ ശരിയല്ലാത്ത വിധം നിയോഗിച്ച യജമാനന്മാരുടെ കഴിവുകേടാണ് അതിനുള്ള യഥാര്‍ത്ഥ കാരണം.

classy people never put themselves in situations forcing them to obey other people

न सदश्वाः कशाघातं न सिंहो घनगर्जितम्।

परैरङ्गुलिनिद्देशं न सहन्ते तरस्विनः॥

सूक्तिरत्नकोशे

na sadaśvāḥ kaśāghātaṁ na siṁho ghanagarjitam|

paraiaraṅgulinirddheśaṁ na sahante tarasvinaḥ||

sūktiratnakośe

A horse of high pedigree and class would never tolerate, would never wait for lashes from whip

A valiant lion would never tolerate the roar of the black clouds

People of class would never tolerate and receive quietly the orders of others coming as instruction through gestures of the fingers of masters.

In fact classy horses would be so efficient and alert that they would easily guess what transpires in the mind of their masters and would act with alertness even if they are not prodded to action through the use of whips

A lion is so proud and confident about its own strength and its own power to roar that when clouds high in the sky roar aloud, the lions too would roar back, as if returning the challenge

In the same manner classy people would never put themselves in situations where they would have to obey the directions of some other people..

ന സദശ്വാഃ കശാഘാതം ന സിംഹോ ഘനഗര്‍ജിതം।

പരൈരങ്ഗുലിനിര്‍ദ്ദേശം ന സഹന്തേ തരസ്വിനഃ॥

സൂക്തിരത്നകോശേ

നല്ല ജനുസ്സിലുള്ള കുതിരകള്‍ ചാട്ടയടി സഹിക്കുകയില്ല.. ചാട്ടയാടിക്കായി കാത്തിരിക്കില്ല.

കാട്ടിന്‍റെ രാജാവ് മേഘങ്ങളുടെ ഗര്‍ജ്ജനം സഹിക്കുകയില്ല.

തരവും അന്തസ്സും ഉള്ള മനുഷ്യര്‍ മറ്റുള്ളവരുടെ ചുണ്ടുവിരല്‍ അനങ്ങുന്നത് അനുസരിച്ച് തുള്ളിക്കളിക്കാന്‍ ഒരിക്കലും തയാരാവുകയില്ല.

നല്ല തരമുള്ള കുതിരകള്‍ ഏറെ ശക്തിയും വേഗതയും ഉണര്‍വ്വും എല്ലാം ഒത്തിണങ്ങിയവ ആയിരിക്കും. അവ യജമാനന്‍റെ ഇംഗിതങ്ങള്‍ വേഗത്തില്‍ ഗ്രഹിച്ചെടുത്ത് ചാട്ടയടിക്ക് കാത്തിരിക്കാതെ മുന്നോട്ടു കുതിക്കും

സിംഹത്തിന് സ്വന്തം വീര്യത്തെക്കുരിച്ചും ശക്തിയെക്കുറിച്ചും തികഞ്ഞ ആത്മവിശ്വാസം ആണ്. ആകാശത്തില്‍ മേഘങ്ങള്‍ ഗര്‍ജ്ജിക്കുമ്പോള്‍ അവ സ്വന്തം ഗര്ജ്ജനത്തെ വെല്ലുവിളിക്കുകയാണ് എന്നാണ് സിഹം ധരിക്കുക. ആ വെല്ലുവിളി നേരിടാന്‍ തയാറായി സിംഹം ഉടനെ തിരിച്ചു ഗര്‍ജ്ജിക്കുംഅതുപോലെ തന്നെ മറ്റൊരാളുടെ ചൊല്‍പ്പടിയില്‍ നിന്നുകൊണ്ട് അയാള്‍ ചൂണ്ടുവിരല്‍ അനക്കുന്നത് ശ്രദ്ധിച്ച് അയാളെ അനുസരിച്ച് ജീവിതം കഴിക്കാന്‍ തരവും അന്തസ്സും ഉള്ള ഒരാള്‍ക്ക് ഒരിക്കലും സാധ്യമാവുകയില്ല

a careless blow by a rod can shatter the pot in a split second

दीर्घप्रयासेन कृतं हि वस्तु निमेषमात्रेण भजेद् विनाशम् ।

कर्तुं कुलालस्य तु वर्षमेकं भेत्तुं हि दण्डस्य मूहूर्तमात्रम् ।।

सूक्तिमुक्तावली – 84

dīrghaprayāsena kṛtaṃ hi vastu nimeṣamātreṇa bhajed vināśam ।

kartuṃ kulālasya tu varṣamekaṃ bhettuṃ hi daṇḍasya mūhūrtamātram ।।

sūktimuktāvalī – 84

It takes very long periods to plan, organise and actualise projects or to give the right shape to objects we strive to create. However, the prolonged dedicated creative process would become futile through some sporadic, careless indiscrete action. A potter toils with meticulous care for one year to give shape to a clay pot. However, a careless blow by a rod can shatter the pot in a split second. Good Morning K V Ananthanarayanan

दीर्घ prolonged, spanning over long periods प्रयासेन work, exertion कृतं done वस्तु object निमेषमात्रेण within a second विनाशं destruction, shattering भजेद् हि may face भाण्डं a pot made of clay कर्तुं to create कुलालस्य for the potter एकं one वर्षं year अवश्यं भवति is required . तं भेत्तुं to shatter that दण्डस्य for a log or staff एकमात्रं only one मुहूर्तं split second हि अलंindeed is sufficient