keep in check his intense anger

क्षेपाभिमानादभिषङ्गव्यलीकं निगृह्णाति ज्वलितं यश्च मन्युम्।

अदुष्टचेताः मुदितोऽनसूयुः स आदत्ते सुकृतं वै परेषाम्॥११

हंसगीता

kṣepābhimānādabhiṣaṅgavyalīkaṁ nigṛhṇāti jvalitaṁ yaśca manyum|

aduṣṭacetāḥ mudito'nasūyuḥ sa ādatte sukṛtaṁ vai pareṣām||11

haṁsagītā

If a person can keep in check his intense anger arising out of the discomfort caused by his enemies through insults or show of arrogance or as a result of facing some defeat at the hands of the adversaries, if a person is devoid of wickedness and if a person is happy about things as they are and is not jealous or intolerant about the achievements of others, then he would be rewarded with the goodwill and the accumulated benefits of good deeds of even his detractors.

क्षेप because of having been insulted. अभिमानाद् arrogance, exalted sense of self importance अभिषङ्ग humiliation defeat, व्यलीकं any cause for pain, any cause for discomfort मन्युं anger यः who निगृह्णाति holds back, keeps in check यः who is अदुष्ट not wicked चेताः in mind यःwho is मुदितः happy यः who is अनसूयुः not jealous च too सः he परेषांof others, of the enemies, of the adversaries सुकृतं the accumulated benefits of good deeds वै indeed आदत्ते receives .

ക്ഷേപാഭിമാനാദഭിഷങ്ഗവ്യലീകം നിഗൃഹ്ണാതി ജ്വലിതം യശ്ച മന്യും।

അദുഷ്ടചേതാഃ മുദിതോഽനസൂയുഃ സ ആദത്തേ സുകൃതം വൈ പരേഷാം॥൧൧

ഹംസഗീതാ

ശത്രുക്കളും അസൂയാലുക്കളും ഉയര്‍ത്തുന്ന അധിക്ഷേപങ്ങളും, അവരുടെ ധാര്‍ഷ്ട്യം കണ്ട് മനസ്സിലുണ്ടാവുന്ന അസ്വസ്ഥതയും, പിന്നെ ചെറിയ തോല്‍വികള്‍ നേരിടുമ്പോള്‍ ഉണ്ടാവുന്ന നിരാശയും മൂലം ഉയര്‍ന്നുവരുന്ന ക്രോധത്തെ ഒരാള്‍ സമര്‍ത്ഥമായി നിയന്ത്രിക്കുകയാണെങ്കില്‍,

ഒരാളുടെ മനസ്സില്‍ ദുഷ്ടതയുടെ ലേശം പോലും ഇല്ലെങ്കില്‍,

ഒരാള്‍ക്ക്‌ ചുറ്റും കാണുന്ന കാര്യങ്ങള്‍ അതേപടി കണ്ടു സന്തോഷിക്കാനുള്ള കഴിവ് ഉണ്ടെങ്കില്‍, മറ്റുള്ളവരുടെ നേട്ടങ്ങളില്‍ ഒരാള്‍ക് തെല്ലും അസൂയ ഉണ്ടാവുക

ഇല്ലെങ്കില്‍ അത്തരം വ്യക്തിക്ക് മറ്റുള്ളവര്‍ ചെയ്യുന്ന നല്ല കാര്യങ്ങളുടെ ഫലങ്ങളും, മറ്റുള്ളവരുടെ പുണ്യങ്ങള്‍ പോലും ആവശ്യപ്പെടാതെ തന്നെ ലഭ്യമാകും.

forbearance from taking revenge or retaliation

आक्रुश्यमानो न वदामि किञ्चित् क्षमाम्यहं ताड्यमानश्च नित्यम्।

श्रेष्ठं ह्येतत् क्षमामाहुरार्यः सत्यं तथैर्वार्जवमानृशंस्यम्॥

हंसगीता॥१२ महाभारते शान्तिपर्वे

ākruśyamāno na vadāmi kiñcit kṣamāmyahaṁ tāḍyamānaśca nityam|

śreṣṭhaṁ hyetat kṣamāmāhurāryaḥ satyaṁ tathairvārjavamānṛśaṁsyam||

haṁsagītā||12 Mahabharata Shantiparva

I shall not talk back or retaliate even if someone shouts or screams at me.

Even if I am beaten and physically assaulted on a day to day basis, I shall bear with such torture with patience.

This truthfulness, frankness and forbearance from taking revenge or retaliation, which together can be called patience is praised by the great souls as the ideal guide for good life.

I do agree, such quotes would sound like preaching impractical ideals. But after all remembering such things could, effect some little corrections in our wayward lifestyle

आक्रुश्यमानः even if shouted at or abused किञ्चित् anything न not वदामि would talk back अहं I नित्यं on a day to day basis ताड्यमानश्च continuously assaulted, beaten up क्षमामि bear with patience, endure with patience एतत् this सत्यं truthfulness आर्जवं frankness आनृशंस्यं lack of tendency to do harm, forbearance from retaliation क्षमां patience च also आर्यः learned men श्रेष्ठं आह्रु have praised as ideal.

ആക്രുശ്യമാനോ ന വദാമി കിഞ്ചിത് ക്ഷമാമ്യഹം താഡ്യമാനശ്ച നിത്യം।

ശ്രേഷ്ഠം ഹ്യേതത് ക്ഷമാമാഹുരാര്യഃ സത്യം തഥൈര്വാര്‍ജവമാനൃശംസ്യം॥

ഹംസഗീതാ॥൧൨ മഹാഭാരതം ശാന്തിപര്‍വ്വം

ആരെങ്കിലും എന്നോട് കയര്‍ത്തു സംസാരിച്ചാലും ആരെങ്കിലും ആക്രോശിച്ചാലും അതിനു മറുപടിയായി ഞാന്‍ തിരിച്ചു ഒന്നും സംസാരിക്കില്ല. ദിവസേനയെന്നോണം എന്നെ ആരെങ്കിലും ശാരീരികമായി പീഡിപ്പിക്കുകയാണെങ്കില്‍പ്പോലും അത്തരം തല്ലുകള്‍ ഞാന്‍ ക്ഷമയോടെ ഏറ്റുവാങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കും.

എന്തെന്നാല്‍ സത്യസന്ധത, കപടമില്ലാത്ത നിഷ്കളങ്കത, ഹിംസയെ ഹിംസകൊണ്ട് തിരിച്ചടിക്കാനുള്ള വൈമുഖ്യം എന്നിവ ഒത്തുചേര്‍ന്ന ക്ഷമാശീലത്തെ അറിവുള്ളവരും ആചാര്യന്മാരും ശരിയായ ജീവിത പാതയായി നിര്‍ദ്ദേശിച്ച്ചിരിക്കുന്നു

ഇത്തരം വചനങ്ങള്‍ വെറും പ്രഭാഷണങ്ങള്‍ ആണെന്നും അപ്രായോഗിങ്ങള്‍ ആണെന്നും വായനക്കാര്‍ക്ക് തോന്നിയാല്‍ അതില്‍ പരിഭാവിക്കാനില്ല. സമ്മതിച്ചു. പക്ഷെ ഇത്തരം കാര്യങ്ങള്‍ വല്ലപ്പോഴും ഓര്‍ക്കുന്നത് നമ്മുടെ ദിശാബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ജീവിതശൈലിയില്‍ നിന്ന് കുറച്ചൊക്കെ മാറി നേര്‍വഴിയിലേക്ക് തിരിയാനും നമ്മെ ഓര്‍മ്മിപ്പിച്ചേക്കാം. അത് മതി

One should never speak words loaded with extreme cruelty

नारुन्दुदः स्यान्न नृशंसवादी न हीनतः परमभ्याददीत।

ययाश्च वाचा पर उद्विजेत न तां वदेद्रुषतीं पापलोक्याम्॥

महाभारते शान्तिपर्वनि हम्सगीतायाम्

nārundudaḥ syānna nṛśaṁsavādī na hīnataḥ paramabhyādadīta|

yayāśca vācā para udvijeta na tāṁ vadedruṣatīṁ pāpalokyām||

mahābhārate śāntiparvani hamsagītāyām

One should never speak words that are so sharp and cutting that it would seem that they pierce the vital organs of the listener

One should never speak words loaded with extreme cruelty

One should not accept the words or take lessons from a person who is fallen with moral turpitude

One should never speak words that would unsettle the listeners, cause shock to the listeners

One should never utter words filled with anger, nor should he utter words that would instigate extreme anger in others.

One should never speak words that would lead either the speaker or the listener to the worlds that are reserved for sinners alone

From Hamasgita in Shantiparavam of Mahabharatham.

Some attribute this to Bhartruhari

अरुन्दुदः piercing the vital parts or organs, giving pain न स्यात् one should never be नृशंसवादी speaking, uttering extremely cruel words न स्यात् one should never be परं हीनतः from an extremely fallen person न अभ्याददीत should not learn lessons

यया वाचा by which words परः others उद्विजेत get adversely affected, get shocked, upset, uncomfortable रुषतीं filled with anger, generating anger पापलोक्यां that would send one to the world fit for sinner तां न वदेत् one should never tell

നാരുന്ദുദഃ സ്യാന്ന നൃശംസവാദീ ന ഹീനതഃ പരമഭ്യാദദീത।

യയാശ്ച വാചാ പര ഉദ്വിജേത ന താം വദേദ്രുഷതീം പാപലോക്യാം॥

മഹാഭാരതേ ശാന്തിപര്വനി ഹംസഗീതായാം

കേള്‍ക്കുന്നവരുടെ മര്‍മ്മങ്ങളില്‍ തുളച്ചുകയറി ആഴമേറിയ മുറിവുകള്‍ സൃഷ്ടിച്ചു വേദന മാത്രം സമ്മാനിക്കുന്ന വാക്കുകള്‍ ഒരിക്കലും ഉച്ചരിക്കരുത്

ക്രൂരത മാത്രം നിറഞ്ഞു നില്‍ക്കുന്ന വാക്കുകള്‍ ഒഴിവാക്കണം

ധാര്‍മ്മികമായും സാന്മാര്‍ഗ്ഗികമായും അധഃപതിച്ച വ്യക്തികളുടെ വാക്കുകള്‍ ശ്രദ്ധിക്കുന്നതും അവരില്‍ നിന്ന് ഉപദേശങ്ങളും പാഠങ്ങളും നേടുന്നതും ശരിയല്ല

മറ്റുള്ളവരില്‍ അളവറ്റ ആകാംക്ഷ ജനിപ്പിക്കുകയും അവരുടെ സന്തുലനാവസ്ഥ ഇല്ലാതാക്കുകയും ചെയ്യുന്ന വാക്കുകള്‍ പറയുന്നത് കഴിവതും വേണ്ടെന്നു വയ്ക്കുക

ക്രോധം നിറച്ചു വച്ചിരിക്കുന്ന വാക്കുകള്‍ പറയരുത്. മറ്റുള്ളവരില്‍ നിയന്ത്രണാതീതമായി ദേഷ്യം ഉണ്ടാക്കിയേക്കാവുന്ന വാക്കുകള്‍ വളരെ സൂക്ഷിച്ചു മാത്രം പ്രയോഗിക്കുക

പറയുന്നവനേയും കേള്‍ക്കുന്നവനെയും പാപികല്‍ക്കായി മാത്രം സംവരണം ചെയ്തു വച്ചിരിക്കുന്ന നരകലോകത്തില്‍ എത്തിക്കുന്ന വാക്കുകള്‍ ഒരിക്കലും പറയരുത്, ഉപയോഗിക്കരുത്.മഹാഭാരതം ശാന്തി പര്‍വ്വം ഹംസ ഗീത.

ചിലര്‍ ഇത് ഭര്‍തൃഹരി വചനമായി ഉദ്ധരിക്കുന്നു.

better not to react to the foul-mouthing of some dirty fellow

आक्रुश्यमाणो नाक्रोशेन्मन्युरेव तितिक्षतः।

आक्रोष्टारं निर्दहति सुकृतं चास्य विन्दति॥

हंसगीता १६

ākruśyamāṇo nākrośenmanyureva titikṣataḥ|

ākroṣṭāraṁ nirdahati sukṛtaṁ cāsya vindati||

haṁsagītā 16

If someone is in full rage and is shouting at you in full throttle, never react or shout back. A person who is hurling abuses profusely on a person with calmness and forbearance would be burnt down by the seething rage that caused such action. Moreover, if anything by way of results of good deeds or punyam is available with the one who insulted us, that punyam would get transferred to us along with the unjustified abuses.

From Hamsagita Shantiparvam Mahabharatam

There can be difference of opinion as to whether the punyams of the abuser would be transferred to us if we keep quite. However, no one can object to the idea that it is better not to react to the foul-mouthing of some dirty fellow.

आक्रुश्यमानः when you are shouted at without reason न आक्रोशेत् do not shout back तितिक्षतः of the person who is calm, patience and self controlled आक्रोष्टारं one who shouts at मन्युः एव the anger itself निर्दहति burns down अस्य his सुकृतं good deeds च विन्दति too arise

ആക്രുശ്യമാണോ നാക്രോശേന്മന്യുരേവ തിതിക്ഷതഃ।

ആക്രോഷ്ടാരം നിര്‍ദഹതി സുകൃതം ചാസ്യ വിന്ദതി॥

ഹംസഗീതാ ൧൬

ഒടുങ്ങാത്ത കോപവും വിവരക്കേടും മൂലം ആരെങ്കിലും നമ്മോടു വലിയവായില്‍ ചീത്ത പറയുകയും തെറി വിളിക്കുകയും ഒക്കെ ചെയ്യുകയാണെങ്കില്‍ തിരിച്ചു പ്രതികരിക്കാതിരിക്കുന്നതാണ് ശരി. ക്ഷമയും സഹനശീലതയും കാണിക്കുന്ന വ്യക്തിക്ക് എതിരെ പ്രയോഗിക്കുന്ന വൃത്തികെട്ട വാക്കുകള്‍ തിരിച്ചടിച്ച് ആ വാക്കുകള്‍ പ്രയോഗിച്ച ആളെത്തന്നെ ചുട്ടു ചാമ്പലാക്കും. അത് മാത്രമല്ല കാരണമില്ലാതെ ഒരാളെ അവഹേളിക്കുമ്പോള്‍ അത്തരം ഹിംസയ്ക്ക് ഇരയാവുന്ന ആള്‍ക്ക് ചീത്ത പറഞ്ഞ ആള്‍ ചെയ്ത വല്ല പുണ്യവും ഉണ്ടെങ്കില്‍ അതെല്ലാം ഉടനെ കിട്ടുകയും ചെയ്യും

മഹാഭാരതത്തിലെ ശാന്തി പര്‍വതത്തിലെ ഹംസഗീതയില്‍ നിന്

പുണ്യം കിട്ടുമോ എന്നതൊന്നും ഉറപ്പില്ലാത്ത കാര്യമാണ്. പക്ഷെ തെറി പറയുന്നവനോട് പ്രതികരിക്കാതിരിക്കുന്നത് ഏതു പ്രകാരത്തിലും ഒരു നല്ല ശീലമാണ്.

anger snatches away accumulated virtues and merits

यत्क्रोधनो यजते यद्ददाति यद्वा तपस्तप्यति यज्जुहोति।

वैवस्वतस्तद्धरतेऽस्य सर्वं श्रमो भवति हि क्रोधनस्य॥

हंसगेतायां ॥

yatkrodhano yajate yaddadāti yadvā tapastapyati yajjuhoti|

vaivasvatastaddharate'sya sarvaṁ śramo bhavati hi krodhanasya||

haṁsageetāyaam||

The benefits of all the good work meticulously performed by a person, all the virtues he has built ups through many pious acts and solemn rituals, the goodwill he has built up through helping fellow human beings through gifts and other assistance, the benefits accruing to him through long periods of intense penance, the glorious outcome of repeated oblations to fire-- If the one who performs all these acts of intense austerities falls prey to intense rage.. all the benefits built up or accumulated would be snatched away by Vaivasvatha, the son of Sun, the God of death

The angry man would be left with exhaustion and disappointment alone.

If a person is slave to anger, all other benefits that accrues to him would be brought to nought. What rage would give us is death alone.

क्रोधनः a person who is angry, a person who is in the habit of running into rages यत् करोति what he does, यत् दधाति what he offers his fellow beings by way of gifts or other assistance यत् यजते what he performs as yajnas and rituals यत् तपः तप्यति what he performs with great intensity as penance यत् जुहोति what he offers as oblations to fire वा too तत् सर्वं all that entirely वैवस्वतः the God of death, the son of the Sun , Yama हरति robs away क्रोधनस्य for the angry person श्रमं हि भवति only the exhaustion and difficulties remain

യത്ക്രോധനോ യജതേ യദ്ദദാതി യദ്വാ തപസ്തപ്യതി യജ്ജുഹോതി।

വൈവസ്വതസ്തദ്ധരതേഽസ്യ സര്വഅം ശ്രമോ ഭവതി ഹി ക്രോധനസ്യ॥

ഹംസഗീതായാം॥

ക്രോധം കൊണ്ട് തന്നെ മറന്നു ജീവിക്കുന്ന ഒരു മനുഷ്യന്‍, ചെയ്യുന്ന എല്ലാ കാര്യങ്ങളുടെ നല്ല ഫലങ്ങളും, സഹജീവികള്‍ക്ക് അയാള്‍ ദാനമായും മറ്റു വിധത്തിലും ചെയ്യുന്ന സഹായങ്ങള്‍ കൊണ്ടുണ്ടാവുന്ന നന്മ, അയാള്‍ ചെയ്യുന്ന യജ്ഞങ്ങളും പുണ്യകര്‍മ്മങ്ങളും മൂലം ഉണ്ടാകാവുന്ന മെച്ചങ്ങളും, ഏറെ പരിശ്രമിച്ചു ചെയ്യുന്ന തപസ്സിന്‍റെ ഗുണഫലങ്ങളും അഗ്നിയില്‍ ഏറെ ശ്രദ്ധയോടെ നിരന്തരം ചെയ്യുന്ന ഹോമങ്ങളുടെയും ആഹൂതികളുടെയും നേട്ടങ്ങളും എല്ലാം സൂര്യന്‍റെ മകനും മരണത്തിന്‍റെ ദേവനും ആയ വൈവസ്വതന്‍ എന്ന പേരുള്ള യമന്‍ കവര്‍ന്നെടുക്കുന്നു. വളരെയധികം പരിശ്രമിച്ച ദേഷ്യക്കാരന് ബാകി നില്‍ക്കുന്നത് തന്‍റെ പരിശ്രമങ്ങള്‍ കൊണ്ടുണ്ടായ ക്ഷീണം മാത്രം.

ജീവിതത്തില്‍ വളരെ ശ്രദ്ധയോടും ഏറെ പരിശ്രമിച്ചും പടുത്തുയര്‍ത്തിയ എല്ലാ നന്മകളും സൌകര്യങ്ങളും ക്രോധം മൂലം ഇല്ലാതാവും എന്നും ക്രോധം നമുക്ക് നല്‍കുന്നത് മരണം മാത്രം ആയിരിക്കും എന്നും ഓര്‍ക്കാം.

it is difficult to find such people

यो नात्युक्तः प्राह रूक्षं प्रियं वा यो वा हतो न प्रतिहन्ति धैर्यात्।

पापं च यो नेच्छति तस्य हन्तुस्तस्मै देवाः स्पृहयन्ते सदैव॥१७

हंसहीतायाम्।

yo nātyuktaḥ prāha rūkṣaṁ priyaṁ vā yo vā hato na pratihanti dhairyāt|

pāpaṁ ca yo necchati tasya hantustasmai devāḥ spṛhayante sadaiva||17

haṁsahītāyām|

The divine beings are always very affectionate to a person

Who, when either excessive praise and adulation or too much of contempt is hurled on him, does not speak back or retaliate with either too much of endearing or cruel and sharp words,

who, out of his own great strength of mind and character desists from retaliating when assaulted either physically, verbally or emotionally,

Who never wishes damage or destruction even for people who attack him

Of course, it is difficult to find such people.

यः who अत्युक्तः spoken of either too high or too low प्रियं endearing रूक्षं cruel sharp adverse वाeither न प्राह does not speak यः who धैर्यात् out of sheer mental strength हतः hit, attacked, assaulted न प्रतिहन्ति does not retaliate यः who हन्तुः of the one who attacks पापं destruction, damange नेच्छति does not desire च too तस्मै देवाः in his case, gods सदा एव always स्पृहयन्ते are affectionate

യോ നാത്യുക്തഃ പ്രാഹ രൂക്ഷം പ്രിയം വാ യോ വാ ഹതോ ന പ്രതിഹന്തി ധൈര്യാത്।

പാപം ച യോ നേച്ഛതി തസ്യ ഹന്തുസ്തസ്മൈ ദേവാഃ സ്പൃഹയന്തേ സദൈവ॥൧൭

ഹംസഗീതായാം।

ദൈവീക ശക്തികള്‍ താഴെ പറയുന്ന തരത്തിലുള്ള വ്യക്തികളോട് ഏറെ സ്നേഹവും താല്‍പര്യവും കാണിക്കുന്നു.

ഏറെ പ്രശംസയും പുകഴ്ത്തലും പൊക്കിപ്പറയലും എല്ലാം ലഭിക്കുമ്പോഴും പിന്നെ ഒരുപാടു ചീത്തവിളിയും വിമര്‍ശനങ്ങളും എല്ലാം നേരിടേണ്ടി വരുമ്പോളും തിരിച്ച് ആവശ്യത്തിലേറെ ആത്മപ്രശംസയോ പൊങ്ങച്ചമോ ഭാവിക്കാതേയും വിമര്‍ശനങ്ങളും കുറ്റപ്പെടുത്തലുകളും നേരിടുമ്പോള്‍ ക്രൂരമായി പ്രതികരിക്കാതെയും സംയമനം പാലിക്കുന്നവര്‍-

സ്വന്തം മനസ്സിന്‍റെയും സ്വഭാവത്തിന്‍റെയും ശക്തിയില്‍ ഉറച്ചു നിന്ന് കൊണ്ട്, മറ്റുള്ളവര്‍ തന്നെ മാനസികമായും, വാക്കുകള്‍ കൊണ്ടും പ്രവര്‍ത്തി കൊണ്ടും ക്രൂരമായി ആക്രമിക്കുമ്പോള്‍ അതേ ക്രൂരതയോടെ തിരിച്ചടിക്കാതെ വസ്തുനിഷ്ടമായി പെരുമാറുന്നവര്‍

എത്ര തിന്മ തനിക്കെതിരെ ചെയ്യുന്നവര്‍ക്ക് പോലും ദോഷവും വിനാശവും വരണം എന്ന് ആശിക്കാത്തവര്‍

ശരിയാണ്,  അത്തരം വ്യക്തികളെ കണ്ടെത്തുന്നത് വിരളമാണ്.

the person who caused insult, who behaved harshly would surely face ruin

 

सुखं ह्यवमतः शेते सुखं च प्रतिबुद्ध्यते।

सुखं चरति लोकेऽस्मिन् अवमन्ता विनश्यति॥

मनुस्मृति हंसगीता महाभारते च

sukhaṁ hyavamataḥ śete sukhaṁ ca pratibuddhyate|

sukhaṁ carati loke'smin avamantā vinaśyati||

manusmṛti haṁsagītā mahābharate ca

Our culture gives the ultimate priority to the dignity of an individual.

To insult a person, whatever may be the reason is considered a sin, a destructive trait..

The following quote from our texts, I could find the same quote in three great texts.. Manusmriti the premier law book of India, the great Indian epic Mahabharatham and in the philosophical text Hamsa Gita too. I am sure we would find the same other texts too.

That idea should be etched in the hearts of one and all.

The sloka says

A person who receives insults would sleep well after some time. In addition, he would wake up comfortably after that sleep too. In due course the slighted person would even go about with his work in the world happily that insult. On the other hand, the person who caused insult, who behaved harshly would surely face ruin

It is something like the wielder of the stick getting the thrashes..

Bad thoughts and feelings for others have the uncanny effieciency to land themselves upon the originator or the source and ruining it..

Sure, if we give empathy, respect, love and care in place of insult, we will get back the very same things, maybe with huge value addition..

സുഖം ഹ്യവമതഃ ശേതേ സുഖം ച പ്രതിബുദ്ധ്യതേ।

സുഖം ചരതി ലോകേഽസ്മിന്‍ അവമന്താ വിനശ്യതി॥

മനുസ്മൃതി ഹംസഗീതാ മഹാഭാരതേ ച

നമ്മുടെ പൈതൃകം ഓരോ വ്യക്തിയുടെയും ആത്മാഭിമാനത്തിനും അന്തസ്സിനും വളരെയേറെ പ്രാധാന്യം കല്പിക്കുന്നു.

ഒരു വ്യക്തിയെ അവഹേളിക്കുക, അപമാനിക്കുക എന്നത് അളവില്‍ക്കവിഞ്ഞ വിധം വിനാശകരമായ പ്രവര്‍ത്തി ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

മുകളില്‍ കൊടുത്ത ശ്ലോകം ഇക്കാര്യം വളരെ ഗൌരവമായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. ഈ ശ്ലോകം നമ്മുടെ പുരാതന നിയമസംഹിതയായ മനുസ്മൃതിയിലും, മഹാഭാരതത്തിലും പിന്നെ ഹംസഗീതയിലും കാന്നുന്നുണ്ട്. ഇതല്ലാതെ മറ്റു പല കൃതികളിലും ഇതേ ശ്ലോകം തന്നെ ഉദ്ധരിച്ചു കാണുവാന്‍ സാധ്യതയുണ്ട്.

നല്ലവരായ എല്ലാവരുടെയും ഹൃദയങ്ങളില്‍ ഈ ആശയം ശിലാലിഖിതം പോലെ കൊത്തിവയ്ക്കപ്പെടെണ്ടതാണ് എന്ന കാര്യത്തില്‍ രണ്ടഭിപ്രായം ഉണ്ടാവുകയില്ല.

ഈ ശ്ലോകം പറയുന്നു.

അപമാനിതനും നിന്ദിതനും ആയ വ്യക്തി ആദ്യം ഏറെ വേദനിക്കും എങ്കിലും കുറെ കഴിയുമ്പോള്‍ അതെല്ലാം മറന്നു പിന്നീട് നല്ലവണ്ണം ഉറങ്ങും.

ആ ഉറക്കം കഴിഞ്ഞ് അയാള്‍ ശാന്തനായി ഉണരുകയും ചെയ്യും.

അപമാനത്തിനു ഇരയായവന്‍ പിന്നീട് സ്വയം സമാധാനിച്ച് തന്‍റെ പ്രവൃത്തികള്‍ വലിയ സന്തോഷക്കുറവ് ഒന്നും ഇല്ലാതെ തുടര്‍ന്നു ചെയ്തു കൊണ്ടും ഇരിക്കും.

പക്ഷെ

ആ അപമാനം നല്‍കിയവന്‍, മറ്റുള്ളവരെ അധിക്ഷേപിച്ചവന്‍ തീര്‍ച്ചയായും സ്വയം വിനാശം നേരിടുക തന്നെ ചെയ്യും.

ഒരാള്‍ മറ്റുള്ളവരെ ലാക്കാക്കി ചിന്തിക്കുന്ന ദുഷ്ട ചിന്തകളും, മറ്റുള്ളവര്‍ക്കെതിരായി ചെയ്യുന്ന കുത്സിതപ്രവര്‍ത്തികളും തിരിച്ചു വാണ് അയാളുടെ തലയില്‍ തന്നെ വീഴും എന്നത് ഒരു കാവ്യനീതിയും വിരോധാഭാസവും എല്ലാം ആണ്. നാം എയ്ത വിഷം പൂശിയ അമ്പ് തിരിച്ചുവന്നു നമ്മുടെ മാറില്‍ തന്നെ തുളച്ചു കയറും.

അപ്രകാരം തന്നെ നാം മറ്റുള്ളവരോട് ബഹുമാനവും, കരുതലും സ്നേഹവും എല്ലാമാണ് കാണിക്കുന്നത് എങ്കില്‍ അതെല്ലാം നമുക്ക് തിരിച്ചു കിട്ടും, ഒരുപക്ഷെ കൊടുത്ത അളവിലും കൂടുതലായി തന്നെ.