the right combinations

अङ्गेन गात्रं नयनेन वक्त्रं न्यायेन राज्यं लवणेन भोज्यम्।

धर्मेण हीनं खलु जीवितं च न राजते चन्द्रमसा विना निशा॥

aṅgena gātraṁ nayanena vaktraṁ nyāyena rājyaṁ lavaṇena bhojyam|

dharmeṇa hīnaṁ khalu jīvitaṁ ca na rājate candramasā vinā niśā||

This slokam is attributed to the philosopher poet Bhartruhari, the author of Neeti, Vairagya and Shringara Shatakas.

The meaning of the slokam is

The following things would not function at their peak glory and capacity and would lose their glory and sheen if they are bereft of the attributes which are distinctively identified with them. They would be lustreless and powerless, just like the night becoming pitch dark if the moon does not rise.

The body of a human being without properly functioning limbs would be not at its peak efficiency

The face of a human being if the eyes are not there would lose their peak functionality

The state or kingdom if equitable justice is not maintained would be in chaos

The food if appropriate quantity of salt is not added to it would hardly be tasty

And

Life itself, if there is no righteousness, if there is no proper code of conduct is in place would be meaningless

അംഗേന ഗാത്രം നയനേന വക്ത്രം ന്യായേന രാജ്യം ലവണേന ഭോജ്യം।

ധര്മേണ ഹീനം ഖലു ജീവിതം ച ന രാജതേ ചന്ദ്രമസാ വിനാ നിശാ॥

നീതിശതകം, വൈരാഗ്യശതകം ശൃംഗാരശതകം എന്ന ശതകത്രയത്തിന്‍റെ കര്‍ത്താവും അഭിവന്ദ്യനായ ദാര്‍ശനിക കവിയും ആയ ഭര്‍തൃഹരി രചിച്ച ഒരു ശ്ലോകം.

ശ്ലോകത്തിന്‍റെ അര്‍ത്ഥം

താഴെ പറയുന്ന കാര്യങ്ങള്‍ അവയുടെ ചില ഒഴിച്ചു കൂടാനാവാത്ത ഘടകങ്ങള്‍ ഉള്ളപ്പോള്‍ മാത്രമേ തങ്ങളുടെ സ്വാഭാവികമായ മികവും കാര്യക്ഷമയും അവയുടെ പൂര്‍ണ്ണതയില്‍ പ്രകടിപ്പിക്കുകയുള്ളൂ. അത്തരം നേട്ടങ്ങള്‍ ഇല്ലാതായാല്‍ ആ വസ്തുക്കളും അവയുടെ തിളക്കവും ഉല്‍കൃഷ്ടതയും നഷ്ടപ്പെട്ട നിലയിലേയ്ക്ക് താഴ്ന്നു പോകും. അവയുടെ അവസ്ഥ നിലാവ് ഉദിക്കാത്ത രാത്രി പോലെ ഏറെ തിളക്കം കുറഞ്ഞതായിരിക്കും.

ഒരു മനുഷ്യന്‍റെ ശരീരം അതിന്‍റെ എല്ലാ അവയവങ്ങളും ആരോഗ്യകരമായും തികഞ്ഞ കാര്യക്ഷമതയോടും പ്രവര്‍ത്തിച്ചില്ല എങ്കില്‍ ശരീരത്തിന്‍റെ നിലനില്‍പ്പും പ്രതീക്ഷിക്കുന്ന നിലയിലാവില്ല ഒരിക്കലും.

ഒരാള്‍ക്ക് കണ്ണുകളോ അവയുടെ പ്രവര്‍ത്തന ശേഷിയോ നഷ്ടപ്പെട്ടാല്‍ പിന്നെ അയാളുടെ മുഖം ഒരിക്കലും അതിന്‍റെ പൂര്‍ണ്ണതയില്‍ ഉണ്ടാവും എന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കാന്‍ വയ്യ.

നീതിയും ന്യായവും നിലനില്‍ക്കാത്ത അവസ്ഥയില്‍ ഒരു രാഷ്ടം മുന്നോട്ടു പോവുകയില്ല. അതിന്‍റെ അടിത്തറ തന്നെ ഇളകിപ്പോകും.

കണിശമായ അളവില്‍ മാത്രം ഉപ്പ് ചേര്‍ത്തില്ല എങ്കില്‍ ആഹാരത്തിനു ഒരു സ്വാദും ഉണ്ടാവുകയില്ല.

ഇതിനെല്ലാമുപരി

ജിവിതത്തില്‍ ഉയര്‍ന്ന ധാര്‍മ്മികതയും തരമുള്ള പെരുമാറ്റവും വച്ചു പുലര്‍ത്തിയില്ല എങ്കില്‍ ജീവിതത്തിന്‍റെ അര്‍ത്ഥം തന്നെ നഷ്ടപ്പെടും.

people do not realize what exactly is good and beneficial for them

व्याघ्रीव तिष्टति जरा परितर्जयन्ती रोगाश्च शत्रव इव प्रहरन्ति देहे।

आयुः परिस्रवति भिन्नघटदिवाम्भः लोकस्तदाप्यहितमाचरतीति चित्रम्॥

वैराग्यशतके॥

vyāghrīva tiṣṭati jarā paritarjayantī rogāśca śatrava iva praharanti dehe|

āyuḥ parisravati bhinnaghaṭadivāmbhaḥ lokastadāpyahitamācaratīti citram||

vairāgyaśatake||

It is indeed strange and sad but funny, Old age is standing nearby threatening the people just like a female ready to pounce upon its prey, dieseases are striking the body repeatedly and vigorously as if they are our sworn enemies, life span is just running out quickly just like water leaking out of a pitcher which has developed big cracks, still people do not realize what exactly is good and beneficial for them to perform and achieve during the lifetime.. and they just perpetrate evil deeds.

जरा old age व्याघ्री female tiger इव like परितर्जयन्ती threateningly तिष्टति stands रोगाः diseases च too शत्रव enemies इवlike देहे in the body प्रहरन्ति strke भिन्न broken, cracked घटाद् pot, pitcher अम्भ water इव like आयुः life span, longevity परिस्रवति flows out, leaks तदापि even so लोकः people अहितं what is not beneficial, what is goo आचरति acts इति चित्रं this is strange, this is funny

the desire to have worldly pleasures seem to turn younger and younger.

वलिभिर्मुखमाक्रान्तं पलितैरङ्कितं शिरः ।

गात्राणि शिथिलायन्ते तृष्णैका तरुणायते ॥

भर्तृहरि वैराग्यशतके

valibhirmukhamākrāntaṃ palitairaṅkitaṃ śiraḥ ।

gātrāṇi śithilāyante tṛṣṇaikā taruṇāyate ॥6

bhartruhari Vairagya shatakam

As old age arrives, the face is filled with wrinkles. The head is adorned with white or grey hair.   The body becomes doddery and the limbs brittle. However, the desire to have worldly pleasures seem to turn younger and younger.

The skin on the face was glowing, the body was very erect and strong and the hair was attractively coloured when one is young.The wrinkle, white hair and the infirmity of the body all happen because there is withering of the strength through passage of time. However, intense desire, a process of the mind, was also inherent within us all along with the physical body. In fact, the desires do not become old and weak with age. They remain the same or even get stronger with advancing age. May be desires are becoming more young and energetic while th body is withering away with advancing age.

मुखं face वलिभिः with wrinkles आक्रान्तं attacked by शिरः head पलितैः greying hair अङ्गितं adorned गात्राणि the body, the structure of the body शिथिलायन्ते become brittle, tend to wither away तृष्णा desire एका alone तरुणायते हि tend to veer towards youthfulness.

വലിഭിര്‍മുഖമാക്രാന്തം പലിതൈരങ്കിതം ശിരഃ ।

ഗാത്രാണി ശിഥിലായന്തേ തൃഷ്ണൈകാ തരുണായതേ ॥

ഭര്‍തൃഹരി വൈരാഗ്യ ശതകം

വാര്‍ദ്ധക്യം വന്നു ചേരുമ്പോള്‍ മുഖം ചുളിവുകള്‍ കൊണ്ട് നിറയും. തലയ്ക്കു മുകളില്‍ നരച്ചു വെളുത്ത മുടികളുടെ സമൃദ്ധമായ വിളവെടുപ്പ് നടത്താം. ശരീരത്തിനു വിറയലും സന്ധികള്‍ക്ക് പൊട്ടലും വരുന്നത് സ്വാഭാവികം. പക്ഷെ ആശയും ആക്രാന്തവും.. ഇവയ്ക്ക് ഒരിക്കലും വാര്‍ദ്ധക്യം ഉണ്ടാവുന്നില്ല.. വയസ്സേറും തോറും ആശയ്ക്ക് ചെറുപ്പം കൂടുന്നു.

തിളങ്ങുന്ന ചുളിവില്ലാത്ത മുഖം, ശക്തിയും പ്രസരിപ്പും ഉള്ള ശരീരം ആകര്‍ഷകമായ നിറത്തിലുള്ള തലമുടി..ഇതെല്ലാം ചെറുപ്പത്തിന്‍റെ മുഖമുദ്രകളാണല്ലോ. പക്ഷെ വാര്‍ദ്ധക്യം കടന്നുവരുമ്പോള്‍ മുഖം ചുളിയുന്നു. ശരീരം ക്ഷീണിക്കുന്നു. തലമുടി നരയ്ക്കുന്നു. കാലത്തിന്റെ മുന്നോട്ടുള്ള പ്രവാഹത്തില്‍ ശാരീരിക പ്രക്രിയകള്‍ ഒരാളെ ഇപ്രകാരമാണ് മുന്നോട്ടു കൊണ്ടുപോകുന്നത്. പക്ഷെ ആശ, ആഗ്രഹം.. അതുപോലുള്ള മാനസിക പ്രക്രിയകള്‍ക്ക് ശരീരത്തിനു പ്രായമാവുമ്പോള്‍ അതിനനുസരിച്ചുള്ള മാറ്റങ്ങള്‍ സംഭവിക്കുന്നില്ല. ഒരുപക്ഷെ വാര്‍ദ്ധക്യത്തിന് പകരം ആശയ്ക്കും ആക്രാന്തത്ത്തിനും ചെറുപ്പം കൂടിക്കൊണ്ടേയിരിക്കുകയാനെന്നു തോന്നും.

The inherent talent cannot be taken away.

The inherent talent cannot be taken away.

---------------------------------------------

अम्भोजिनीवननिवासविलासमेव हंसस्य हन्ति कुपितो विधाता।

न त्वस्य दुग्धजलभेदविधौ प्रसिद्धां वैदग्ध्यकीर्तिमपहर्तुमसौ समर्थः॥१८

भर्तृहेरे नीतिशतके

ambhojinīvananivāsavilāsameva haṁsasya hanti kupito vidhātā|

na tvasya dugdhajalabhedavidhau prasiddhāṁ vaidagdhyakīrtimapahartumasau samarthaḥ||18

bhartṛhere nītiśatake

----------------------------------

The philosopher poet and king Bhartruhari in Neetishatakam is trying to underline that fact that certain accomplishments of a being will remain with it even if its materials circumstances take a turn to the worse.. Whatever be the external circumstances, the inborn capacities cannot be taken away..

The message is quite clear.. The poet expects all to respect a person for his inherent inner qualities, rather than the affluent way he lives or the riches and pomp he exhibits in his life.. The riches can be confiscated by a stronger person at any time, but the qualities like character and erudition would remain with the subject for ever..

------------

Meaning

==============================

If and when the God of Creation Brahma becomes angry with a swan, he can easily confiscate or destroy its facility to stay happily in a forest of lotuses..

However that Brahmadeva is not capable enough to take away the expertise of the Swan to discriminate between milk and water, and the fame arsing to the bird out of such capacity..

============================

Note..

---------

The poetic imagery of the capacity of the Swan to taken in the milky.. solid part of a mixture of milk and water.. and to just reject the water content, is very famous.

Kalidasa has used it in Abhijnaana Shakuntalam.

He says

हंसो हि क्षीरं आदत्ते तन् मिश्राः वर्जयत्यपः.. hamso his ksheeram aadatte tanmishraa varjayatyapaH.. the swan drinks the milk but rejects the water mixed with the milk.

--------------

word analysis

------------

हंसस्य of the Swan

अम्भोजिनी lotus वन निवास विलासं the pleasure of happily living in the forest (full o lotuses )एव (only ) कुपितो the angry

विधाता the lord of creation, Brahma

हन्ति destroys

(परन्तु ) but

अस्य his of the swan प्रसिद्धां famous, celebrated

दुग्ध milk

जल water

भेद विधौ the capacity to separate

वैदगध्य the expertise

कीर्तिं the fame acquired

अपहर्तुं to rob, to take away forcibly

असौ न समर्थः. He ( that Brahma) is not capable..

--------------------

Regards

K v ananthanarayanan

friendship with noble souls.

आरम्भ गुर्वी क्षयिणी क्रमेण लघ्वी पुरा वृद्धिमतिश्च पश्चात् ।

दिनस्य पूर्वार्ध परार्धभिन्ना छायेव मैत्री खल-सज्जनानाम् ।।

( नीतिशतकम्-भर्तिहरि )

ārambha gurvī kṣayiṇī krameṇa laghvī purā vṛddhimatiśca paścāt ।

dinasya pūrvārdha parārdhabhinnā chāyeva maitrī khala-sajjanānām ।। ( nītiśatakam-bhartihari )

The friendship with an evil showy fellow would appear to be very cordial and worth celebrating at the start. However, within a few days, the friendship will dwindle, become cold, and may even turn hostile. However, the friendship with a noble souls would grow in cordiality very slowly. However, such friendship would get strengthened with the passage of time. This growth and dwindling can be compared to the increase and decrease in the length of shadow as the sun rises and falls. In the morning the shadow would be large and as midday arrives, the length of the shadow would get reduced. (This is similar to the friendship with evil people) After the mid-day, the shadow which is very small would increase in length hugely at the time the sun sets ( This is like the friendship with noble souls.)

ആരംഭ ഗുര്‍വീ ക്ഷയിണീ ക്രമേണ ലഘ്വീ പുരാ വൃദ്ധിമതിശ്ച പശ്ചാത് ।

ദിനസ്യ പൂര്‍വാര്‍ധ പരാര്‍ധഭിന്നാ ഛായേവ മൈത്രീ ഖല-സജ്ജനാനാം ॥

( നീതിശതകം-ഭര്‍തൃഹരി )

വലിയ സ്വഭാവശുദ്ധിയും തരവും ഒന്നും ഇല്ലാത്ത ആളോട് ചങ്ങാത്തം തുടങ്ങുമ്പോള്‍ അയാള്‍ നമ്മോടു ഒടുക്കത്തെ അടുപ്പവും ഇഴുകിച്ചേരലും എല്ലാം അഭിനയിക്കും .. ആ സൗഹൃദം ഒരു ആഘോഷം തന്നെ ആണെന്ന് നമുക്ക് തോന്നിയെന്നും വരാം. പക്ഷെ കുറച്ചു ദിവസം കഴിയുമ്പോള്‍ ആ ചങ്ങാത്തം ശുഷ്കിച്ച്, തണുപ്പന്‍ മട്ടിലായി അവസാനം തമ്മില്‍ തമ്മില്‍ ഇഷ്ടക്കേടും സ്വരച്ചേര്‍ച്ച ഇല്ലായ്മയും ഒക്കെയായി മാറും.

പക്ഷെ അന്തസ്സും സ്വഭാവശുദ്ധിയും ഉള്ള വ്യക്തിയുമായി സൗഹൃദം ഉണ്ടാവുകയാണെങ്കില്‍ അത്തരം പരിചയത്തിന്‍റെ ആഴവും ഊഷ്മളതയും വളരെ പതുക്കെയും നല്ലവണ്ണം പരസ്പരം മനസ്സിലാക്കിയ ശേഷവും മാത്രമായിരിക്കും വളര്‍ന്നു ദൃഡമാവുക.

സൌഹൃദങ്ങളുടെ വളര്‍ച്ചയും താഴ്ചയും സൂര്യന്‍ പകലില്‍ ഉദിച്ചു അസ്തമിക്കുന്നതിനിടയില്‍ ഭൂമിയില്‍ നില്‍ക്കുന്ന ആളുടെ നിഴലിനു വരുന്ന വലിപ്പ വ്യത്യാസത്തോടു താരതമ്യം ചെയ്‌താല്‍ നമുക്ക് മനസ്സിലാവും.

പ്രഭാതത്തില്‍ ഭൂമിയില്‍ വീഴുന്ന നിഴല്‍ ഒത്തിരി നീണ്ടാതായിരിക്കും. പക്ഷെ ഉച്ച ആവുമ്പോള്‍ ആ നിഴല്‍ ചുരുങ്ങി തീരെ ചെരുതാവും. ദുഷ്ടന്മാരുമായുള്ള ചങ്ങാത്തവും ഇത് പോലൊക്കെ തന്നെയാണ്. ആദ്യം വളരെ വലുതായിരിക്കും, പിന്നെ തീരെ ഇല്ലാതാവും.

നട്ടുച്ചയ്ക്ക് സൂര്യന്‍റെ ചുവട്ടില്‍ നില്‍ക്കുന്ന ആളുടെ നിഴല്‍ തീരെ ചെറുതായിരിക്കും. പക്ഷെ സൂര്യന്‍ പടിഞ്ഞാറോട്ട് നീങ്ങുമ്പോള്‍ അതെ നിഴലിന് നീളം കൂടിക്കൊണ്ടേയിരിക്കും വൈകുന്നേരം ആവുമ്പോള്‍ ആ നിഴല്‍ വളരെ വളരെ നീണ്ടത് ആയിരിക്കും. നല്ല മനുഷ്യരുമായുള്ള സൌഹൃദവും ഇത് പോലെ തന്നെ.. തുടക്കത്തില്‍ വളരെ ചെറുതായി തോന്നും. പക്ഷെ സമയം ചെല്ലുമ്പോള്‍ ആ സൌഹൃദത്തിന്‍റെ അളവും വ്യാപ്തിയും ഏറിക്കൊണ്ടേയിരിക്കും, വളര്‍ന്നു കൊണ്ടേയിരിക്കും.

experiences worse than death

 

साधुस्त्रीणां दयितविरहे मानिनो मानभङ्गे

सल्लोकानामपि जनरवे निग्रहे पण्डितानां।

अन्योद्रेके कुटिलमनसां निर्गुणानां विदेशे

भृत्याभावे भवति मरणं किन्तु सम्भावितानां॥

नीतिसूक्तिः भर्तृहरि;

sādhustrīṇāṁ dayitavirahe mānino mānabhaṅge

sallokānāmapi janarave nigrahe paṇḍitānāṁ|

anyodreke kuṭilamanasāṁ nirguṇānāṁ videśe

bhṛtyābhāve bhavati maraṇaṁ kintu sambhāvitānāṁ||

nītisūktiḥ

from Bhartruhari

സാധുസ്ത്രീണാo ദയിതവിരഹേ മാനിനോ മാനഭംഗേ

സല്ലോകാനാമപി ജനരവേ നിഗ്രഹേ പണ്ഡിതാനാം

അന്യോദ്രേകേ കുടിലമനസാം നിര്‍ഗുണാനാം വിദേശേ

ഭൃത്യാഭാവേ ഭവതി മരണം കിന്തു സംഭാവിതാനാം

According to Bharthruhari it is death or a condition worse than that when some people are confronted with pathetic or difficult situations such as:-

For the chaste woman, on separation from her dear husband.

For a dignified and self-respecting person, when his honour is challenged.

For noble persons, when they are scandalized.

For the learned persons, when they are openly defeated in scholarly debates.

For the wicked fellows, when they find others reaching high levels of fortune or welfare.

For the idiots with no knowledge and skill, when they land up in foreign terrains.

For the rich persons who are used to pomp and pelf, when they are deprived of the service of the menials and servants.

𝐖𝐡𝐚𝐭 𝐢𝐬 𝐫𝐞𝐚𝐥 𝐩𝐫𝐨𝐟𝐢𝐭?

को लाभो गुणिसङ्गमः किमसुखं प्राज्ञेतरैः सङ्गतिः।

का हनिः समयच्युतिः निपुणता का धरमतत्त्वे रतिः।

कः शूरो विजितेन्द्रियः प्रियतमा कानुव्रता किं धनम् विध्या

किं सुखं अप्रवासगमनं रज्यं किं आज्ञाफलम्॥ १०४

नीतिशतके भर्त्रुहरिकृते

𝐤𝐨 𝐥𝐚̄𝐛𝐡𝐨 𝐠𝐮𝐧̣𝐢𝐬𝐚𝐧̇𝐠𝐚𝐦𝐚𝐡̣ 𝐤𝐢𝐦𝐚𝐬𝐮𝐤𝐡𝐚𝐦̇ 𝐩𝐫𝐚̄𝐣𝐧̃𝐞𝐭𝐚𝐫𝐚𝐢𝐡̣ 𝐬𝐚𝐧̇𝐠𝐚𝐭𝐢𝐡̣|

𝐤𝐚̄ 𝐡𝐚𝐧𝐢𝐡̣ 𝐬𝐚𝐦𝐚𝐲𝐚𝐜𝐲𝐮𝐭𝐢𝐡̣ 𝐧𝐢𝐩𝐮𝐧̣𝐚𝐭𝐚̄ 𝐤𝐚̄ 𝐝𝐡𝐚𝐫𝐚𝐦𝐚𝐭𝐚𝐭𝐭𝐯𝐞 𝐫𝐚𝐭𝐢𝐡̣|

𝐤𝐚𝐡̣ 𝐬́𝐮̄𝐫𝐨 𝐯𝐢𝐣𝐢𝐭𝐞𝐧𝐝𝐫𝐢𝐲𝐚𝐡̣ 𝐩𝐫𝐢𝐲𝐚𝐭𝐚𝐦𝐚̄ 𝐤𝐚̄𝐧𝐮𝐯𝐫𝐚𝐭𝐚̄ 𝐤𝐢𝐦̇ 𝐝𝐡𝐚𝐧𝐚𝐦 𝐯𝐢𝐝𝐡𝐲𝐚̄

𝐤𝐢𝐦̇ 𝐬𝐮𝐤𝐡𝐚𝐦̇ 𝐚𝐩𝐫𝐚𝐯𝐚̄𝐬𝐚𝐠𝐚𝐦𝐚𝐧𝐚𝐦̇ 𝐫𝐚𝐣𝐲𝐚𝐦̇ 𝐤𝐢𝐦̇ 𝐚̄𝐣𝐧̃𝐚̄𝐩𝐡𝐚𝐥𝐚𝐦|| 𝟏𝟎𝟒

𝐧𝐢̄𝐭𝐢𝐬́𝐚𝐭𝐚𝐤𝐞 𝐛𝐡𝐚𝐫𝐭𝐫𝐮𝐡𝐚𝐫𝐢𝐤𝐫̣𝐭𝐞

𝐀 𝐯𝐞𝐫𝐲 𝐜𝐨𝐦𝐩𝐫𝐞𝐡𝐞𝐧𝐬𝐢𝐯𝐞 𝐜𝐡𝐞𝐜𝐤𝐥𝐢𝐬𝐭 𝐟𝐨𝐫 𝐭𝐡𝐞 𝐛𝐞𝐬𝐭 𝐨𝐟 𝐩𝐨𝐬𝐬𝐞𝐬𝐬𝐢𝐨𝐧𝐬 𝐚 𝐩𝐞𝐫𝐬𝐨𝐧𝐬 𝐬𝐡𝐨𝐮𝐥𝐝 𝐡𝐚𝐯𝐞..

𝐏𝐫𝐞𝐩𝐚𝐫𝐞𝐝 𝐰𝐢𝐭𝐡 𝐦𝐞𝐭𝐢𝐜𝐮𝐥𝐨𝐮𝐬 𝐰𝐢𝐬𝐝𝐨𝐦 𝐛𝐲 𝐭𝐡𝐞 𝐩𝐡𝐢𝐥𝐨𝐬𝐨𝐩𝐡𝐞𝐫 𝐤𝐢𝐧𝐠 𝐁𝐡𝐚𝐫𝐭𝐫𝐮𝐡𝐚𝐫𝐢..

𝐖𝐡𝐚𝐭 𝐢𝐬 𝐫𝐞𝐚𝐥 𝐩𝐫𝐨𝐟𝐢𝐭?

𝐄𝐥𝐢𝐠𝐢𝐛𝐢𝐥𝐢𝐭𝐲 𝐭𝐨 𝐛𝐞 𝐩𝐫𝐞𝐬𝐞𝐧𝐭 𝐚𝐧𝐝 𝐛𝐞 𝐰𝐨𝐫𝐤𝐢𝐧𝐠 𝐢𝐧 𝐭𝐡𝐞 𝐜𝐨𝐦𝐩𝐚𝐧𝐲 𝐨𝐟 𝐯𝐢𝐫𝐭𝐮𝐨𝐮𝐬 𝐚𝐧𝐝 𝐧𝐨𝐛𝐥𝐞 𝐩𝐞𝐫𝐬𝐨𝐧𝐬.

𝐖𝐡𝐚𝐭 𝐢𝐬 𝐝𝐢𝐬𝐜𝐨𝐦𝐟𝐨𝐫𝐭 ?

𝐁𝐞𝐢𝐧𝐠 𝐟𝐨𝐫𝐜𝐞𝐝 𝐭𝐨 𝐛𝐞 𝐩𝐫𝐞𝐬𝐞𝐧𝐭 𝐢𝐧 𝐭𝐡𝐞 𝐜𝐨𝐦𝐩𝐚𝐧𝐲 𝐨𝐟 𝐬𝐡𝐚𝐝𝐲 𝐟𝐞𝐥𝐥𝐨𝐰𝐬 𝐚𝐧𝐝 𝐢𝐧𝐭𝐞𝐫𝐚𝐜𝐭𝐢𝐨𝐧 𝐰𝐢𝐭𝐡 𝐝𝐮𝐥𝐥 𝐩𝐞𝐫𝐬𝐨𝐧𝐬

𝐖𝐡𝐚𝐭 𝐢𝐬 𝐭𝐡𝐞 𝐫𝐞𝐚𝐥 𝐥𝐨𝐬𝐬?

𝐋𝐨𝐬𝐬 𝐨𝐟 𝐭𝐢𝐦𝐞, 𝐥𝐨𝐬𝐬 𝐨𝐟 𝐨𝐩𝐩𝐨𝐫𝐭𝐮𝐧𝐢𝐭𝐲

𝐖𝐡𝐚𝐭 𝐢𝐬 𝐞𝐟𝐟𝐢𝐜𝐢𝐞𝐧𝐜𝐲?

𝐔𝐧𝐬𝐚𝐭𝐢𝐚𝐛𝐥𝐞 𝐚𝐥𝐥𝐞𝐠𝐢𝐚𝐧𝐜𝐞 𝐭𝐨 𝐫𝐢𝐠𝐡𝐭𝐞𝐨𝐮𝐬𝐧𝐞𝐬𝐬 𝐚𝐧𝐝 𝐩𝐫𝐨𝐩𝐫𝐢𝐞𝐭𝐲.

𝐖𝐡𝐨 𝐢𝐬 𝐭𝐡𝐞 𝐫𝐞𝐚𝐥𝐥𝐲 𝐛𝐨𝐥𝐝 𝐨𝐧𝐞 ?

𝐓𝐡𝐞 𝐨𝐧𝐞 𝐰𝐡𝐨 𝐡𝐚𝐯𝐞 𝐠𝐨𝐭 𝐦𝐚𝐬𝐭𝐞𝐫𝐲 𝐨𝐯𝐞𝐫 𝐡𝐢𝐬 𝐬𝐞𝐧𝐬𝐞𝐬 𝐚𝐧𝐝 𝐥𝐢𝐦𝐛𝐬

𝐖𝐡𝐨 𝐢𝐬 𝐭𝐡𝐞 𝐛𝐞𝐥𝐨𝐯𝐞𝐝 𝐰𝐢𝐟𝐞?

𝐓𝐡𝐞 𝐥𝐚𝐝𝐲 𝐰𝐡𝐨 𝐢𝐬 𝐚𝐥𝐰𝐚𝐲𝐬 𝐩𝐫𝐞𝐩𝐚𝐫𝐞𝐝 𝐭𝐨 𝐤𝐞𝐞𝐩 𝐜𝐨𝐦𝐩𝐚𝐧𝐲 𝐰𝐢𝐭𝐡 𝐡𝐞𝐫 𝐡𝐮𝐬𝐛𝐚𝐧𝐝 𝐢𝐧 𝐭𝐢𝐦𝐞𝐬 𝐨𝐟 𝐠𝐨𝐨𝐝 𝐚𝐧𝐝 𝐛𝐚𝐝...𝐛𝐞 𝐢𝐭 𝐫𝐚𝐢𝐧 𝐨𝐫 𝐬𝐡𝐢𝐧𝐞

𝐖𝐡𝐢𝐜𝐡 𝐢𝐬 𝐭𝐡𝐞 𝐫𝐞𝐚𝐥 𝐩𝐫𝐨𝐬𝐩𝐞𝐫𝐢𝐭𝐲?

𝐄𝐝𝐮𝐜𝐚𝐭𝐢𝐨𝐧, 𝐭𝐫𝐚𝐢𝐧𝐢𝐧𝐠, 𝐤𝐧𝐨𝐰𝐥𝐞𝐝𝐠𝐞

𝐖𝐡𝐚𝐭 𝐢𝐬 𝐭𝐡𝐞 𝐫𝐞𝐚𝐥 𝐜𝐨𝐦𝐟𝐨𝐫𝐭?

𝐓𝐡𝐞 𝐟𝐨𝐫𝐭𝐮𝐧𝐞 𝐭𝐨 𝐬𝐭𝐚𝐲 𝐟𝐨𝐫 𝐞𝐯𝐞𝐫 𝐢𝐧 𝐨𝐧𝐞'𝐬 𝐨𝐰𝐧 𝐦𝐨𝐭𝐡𝐞𝐫𝐥𝐚𝐧𝐝

𝐖𝐡𝐚𝐭 𝐢𝐬 𝐭𝐡𝐞 𝐫𝐞𝐚𝐥 𝐤𝐢𝐧𝐠𝐝𝐨𝐦?

𝐓𝐡𝐞 𝐩𝐨𝐬𝐬𝐞𝐬𝐬𝐢𝐨𝐧 𝐨𝐟 𝐜𝐨𝐦𝐩𝐥𝐞𝐭𝐞 𝐚𝐥𝐥𝐞𝐠𝐢𝐚𝐧𝐜𝐞 𝐨𝐟 𝐭𝐡𝐞 𝐬𝐮𝐛𝐣𝐞𝐜𝐭𝐬.

𝐓𝐡𝐞 𝐪𝐮𝐞𝐬𝐭𝐢𝐨𝐧𝐬 𝐚𝐧𝐝 𝐚𝐧𝐬𝐰𝐞𝐫𝐬 𝐞𝐱𝐩𝐥𝐚𝐢𝐧 𝐭𝐡𝐞𝐦𝐬𝐞𝐥𝐯𝐞𝐬 𝐪𝐮𝐢𝐭𝐞 𝐰𝐞𝐥𝐥..

𝐒𝐨𝐦𝐞 𝐦𝐚𝐲 𝐝𝐢𝐬𝐚𝐠𝐫𝐞𝐞..

𝐁𝐮𝐭 𝐭𝐡𝐞𝐫𝐞 𝐢𝐬 𝐚 𝐥𝐨𝐭 𝐨𝐟 𝐦𝐞𝐫𝐢𝐭 𝐢𝐧 𝐭𝐡𝐞 𝐢𝐝𝐞𝐚𝐬.

====

𝐑𝐞𝐠𝐚𝐫𝐝𝐬

𝐤 𝐯 𝐚𝐧𝐚𝐧𝐭𝐡𝐚𝐧𝐚𝐫𝐚𝐲𝐚𝐧𝐚𝐧

Education makes us enjoy all the happy things in life

Nothing can be greater than education

विद्या नाम नरस्य रूपमधिकं प्रच्छन्नगुप्तं धनम्

विद्या भोगकरी यशः सुखकरी विद्या गुरूणां गुरुः ।

विद्या बन्धुजनो विदेशगमने विद्या परं दैवतम्

विद्या राजसु पूज्यते न हि धनं विद्याविहीनः पशुः ॥

vidyaa naama narasya roopamadhikam pracchanna guptam dhanam

vidyaa bhogakaree yashaH sukhakaree vidyaa guroonaam guruH

vidyaa bandujano videshagamane vidyaa parama daivatam

vidyaa raajasu poojyate na hi dhanam vidyaaviheenaH pashuH..

from Bhartruhari.. the great poet in Nitii Shatakam.

विद्या नाम नरस्य रूपमधिकं education or skill is adding great shape or beauty to man

विद्या प्रच्छन्नगुप्तं धनम् भवति education is a hidden valuable treasure

विद्या भोगकरी भवति education provides us with nice things to enjoy

विद्या यशः सुखकरी च भवति education provides us with fame, education provides us with welfare and comfort.

विद्या विदेशगमने बन्धुजनो भवति education is our close relative when we are going to foreign lands

विद्या परं दैवतम् भवति education is the ultimate God or divine being

विद्या राजसु पूज्यते न हि धनं education and not money is respected in the company of kings

विद्याविहीनः पशुः एव one without education is just like cattle or cow..

Education is the thing that added beauty to a man..

Education is the biggest hidden treasuer for a man,

Education makes us enjoy all the happy things in life

Education gives us fame and comfort

Education is the only relative that we can depend on when we are travelling to distant, foreign places..

Education is just like God who grants us all boons

Education in us would be respected and worshipped by all people including the king.. It is not our money or wealth that would be respected like that.

A person without education is just like a cow or other cattle..

𝐩𝐞𝐭𝐭𝐲 𝐦𝐢𝐧𝐝 𝐥𝐢𝐤𝐞 𝐚 𝐝𝐨𝐠 𝐰𝐨𝐮𝐥𝐝 𝐬𝐞𝐞𝐤 𝐝𝐫𝐲 𝐛𝐨𝐧𝐞, 𝐥𝐢𝐨𝐧 𝐨𝐟 𝐥𝐚𝐫𝐠𝐞 𝐡𝐞𝐚𝐫𝐭 𝐰𝐨𝐮𝐥𝐝 𝐡𝐮𝐧𝐭 𝐝𝐨𝐰𝐧 𝐚𝐧 𝐞𝐥𝐞𝐩𝐡𝐚𝐧𝐭

स्वल्पस्नायुवसावशेषमलिनं निर्मांसमप्यस्थिकं

श्वा लब्द्वा परितोषमेति न च तत्तस्य क्षुधाशान्तये।

सिंहो जम्बुकमङ्गमागतमपि त्यक्त्वा निहन्ति द्विपं

सर्वः कृच्छ्रगतोऽपि वाञ्छति जनः सत्त्वानुरूपं फलम्॥

इन्दिश्चे स्प्रूचे ३३३५ भर्तृहरि

svalpasnāyuvasāvaśeṣamalinaṁ nirmāṁsamapyasthikaṁ

śvā labdvā paritoṣameti na ca tattasya kṣudhāśāntaye|

siṁho jambukamaṅgamāgatamapi tyaktvā nihanti dvipaṁ

sarvaḥ kṛcchragato'pi vāñchati janaḥ sattvānurūpaṁ phalam||

indiśce sprūce 3335 bhartṛhari

𝐀 𝐝𝐨𝐠 𝐢𝐬 𝐫𝐮𝐧𝐧𝐢𝐧𝐠 𝐚𝐫𝐨𝐮𝐧𝐝 𝐢𝐧 𝐬𝐞𝐚𝐫𝐜𝐡 𝐨𝐟 𝐬𝐨𝐦𝐞𝐭𝐡𝐢𝐧𝐠 𝐭𝐨 𝐞𝐚𝐭 𝐚𝐧𝐝 𝐬𝐭𝐮𝐦𝐛𝐥𝐞𝐬 𝐮𝐩𝐨𝐧 𝐚 𝐭𝐢𝐧𝐲 𝐩𝐢𝐞𝐜𝐞 𝐨𝐟 𝐛𝐨𝐧𝐞 𝐨𝐟 𝐬𝐨𝐦𝐞 𝐝𝐞𝐚𝐝 𝐚𝐧𝐢𝐦𝐚𝐥, 𝐜𝐨𝐯𝐞𝐫𝐞𝐝 𝐰𝐢𝐭𝐡 𝐚 𝐟𝐞𝐰 𝐬𝐭𝐫𝐚𝐧𝐝𝐬 𝐨𝐟 𝐭𝐞𝐧𝐝𝐨𝐧 𝐚𝐧𝐝 𝐬𝐦𝐞𝐚𝐫𝐞𝐝 𝐰𝐢𝐭𝐡 𝐥𝐢𝐭𝐭𝐥𝐞 𝐭𝐚𝐥𝐥𝐨𝐰, 𝐚 𝐝𝐢𝐫𝐭𝐲 𝐩𝐢𝐞𝐜𝐞 𝐨𝐟 𝐛𝐨𝐧𝐞 𝐰𝐢𝐭𝐡 𝐧𝐨 𝐟𝐥𝐞𝐬𝐡 𝐫𝐞𝐦𝐚𝐢𝐧𝐢𝐧𝐠. 𝐓𝐡𝐞 𝐝𝐨𝐠 𝐢𝐬 𝐩𝐥𝐞𝐚𝐬𝐞𝐝 𝐞𝐱𝐭𝐫𝐞𝐦𝐞𝐥𝐲 𝐚𝐧𝐝 𝐰𝐨𝐮𝐥𝐝 𝐧𝐨𝐭 𝐜𝐨𝐧𝐜𝐞𝐚𝐥 𝐢𝐭𝐬 𝐡𝐚𝐩𝐩𝐢𝐧𝐞𝐬𝐬 𝐭𝐨𝐨, 𝐞𝐯𝐞𝐧 𝐭𝐡𝐨𝐮𝐠𝐡 𝐬𝐮𝐜𝐡 𝐩𝐢𝐞𝐜𝐞 𝐨𝐟 𝐛𝐨𝐧𝐞 𝐢𝐬 𝐧𝐨𝐭 𝐚𝐝𝐞𝐪𝐮𝐚𝐭𝐞 𝐭𝐨 𝐬𝐚𝐭𝐢𝐚𝐭𝐞 𝐭𝐡𝐞 𝐡𝐮𝐧𝐠𝐞𝐫 𝐨𝐟 𝐭𝐡𝐞 𝐝𝐨𝐠.

𝐇𝐨𝐰𝐞𝐯𝐞𝐫, 𝐚 𝐥𝐢𝐨𝐧 𝐢𝐬 𝐞𝐱𝐭𝐫𝐞𝐦𝐞𝐥𝐲 𝐡𝐮𝐧𝐠𝐫𝐲. 𝐏𝐞𝐫𝐡𝐚𝐩𝐬 𝐬𝐭𝐚𝐫𝐯𝐢𝐧𝐠 𝐭𝐨𝐨. 𝐀𝐧𝐝 𝐚 𝐣𝐚𝐜𝐤𝐚𝐥 𝐡𝐚𝐬 𝐬𝐭𝐫𝐚𝐲𝐞𝐝 𝐢𝐧𝐭𝐨 𝐡𝐢𝐬 𝐦𝐢𝐠𝐡𝐭𝐲 𝐜𝐥𝐚𝐰𝐬. 𝐓𝐡𝐞 𝐥𝐢𝐨𝐧 𝐰𝐨𝐮𝐥𝐝 𝐧𝐨𝐭 𝐝𝐞𝐞𝐦 𝐢𝐭 𝐟𝐢𝐭 𝐭𝐨 𝐟𝐢𝐧𝐢𝐬𝐡 𝐨𝐟𝐟 𝐭𝐡𝐞 𝐣𝐚𝐜𝐤𝐚𝐥 𝐚𝐧𝐝 𝐦𝐚𝐤𝐞 𝐚 𝐟𝐞𝐚𝐬𝐭 𝐨𝐟 𝐡𝐢𝐦. 𝐇𝐞 𝐰𝐨𝐮𝐥𝐝 𝐫𝐚𝐭𝐡𝐞𝐫 𝐩𝐞𝐫𝐦𝐢𝐭 𝐭𝐡𝐞 𝐉𝐚𝐜𝐤𝐚𝐥 𝐭𝐨 𝐬𝐥𝐢𝐩 𝐚𝐰𝐚𝐲 𝐟𝐫𝐨𝐦 𝐡𝐢𝐬 𝐜𝐥𝐚𝐰𝐬 𝐚𝐧𝐝 𝐣𝐮𝐦𝐩 𝐢𝐧𝐭𝐨 𝐭𝐡𝐞 𝐟𝐨𝐫𝐞𝐬𝐭 𝐞𝐧𝐭𝐡𝐮𝐬𝐢𝐚𝐬𝐭𝐢𝐜𝐚𝐥𝐥𝐲 𝐭𝐨 𝐤𝐢𝐥𝐥 𝐚𝐧 𝐞𝐥𝐞𝐩𝐡𝐚𝐧𝐭, 𝐚𝐧𝐝 𝐞𝐚𝐭𝐬 𝐢𝐭𝐬 𝐟𝐥𝐞𝐬𝐡.

𝐘𝐞𝐬, 𝐞𝐯𝐞𝐧 𝐰𝐡𝐞𝐧 𝐩𝐞𝐨𝐩𝐥𝐞 𝐚𝐫𝐞 𝐢𝐧 𝐮𝐭𝐭𝐞𝐫 𝐝𝐞𝐬𝐩𝐞𝐫𝐚𝐭𝐢𝐨𝐧 𝐭𝐨 𝐟𝐢𝐧𝐝 𝐫𝐞𝐬𝐨𝐮𝐫𝐜𝐞𝐬, 𝐭𝐡𝐞𝐲 𝐰𝐨𝐮𝐥𝐝 𝐬𝐞𝐞𝐤 𝐛𝐞𝐧𝐞𝐟𝐢𝐭𝐬 𝐚𝐧𝐝 𝐚𝐭𝐭𝐚𝐢𝐧𝐦𝐞𝐧𝐭𝐬 𝐰𝐡𝐢𝐜𝐡 𝐚𝐫𝐞 𝐜𝐨𝐦𝐦𝐞𝐧𝐬𝐮𝐫𝐚𝐭𝐞 𝐰𝐢𝐭𝐡 𝐭𝐡𝐞𝐢𝐫 𝐢𝐧𝐡𝐞𝐫𝐞𝐧𝐭 𝐧𝐚𝐭𝐮𝐫𝐞.

𝐓𝐡𝐞 𝐟𝐞𝐥𝐥𝐨𝐰 𝐡𝐚𝐯𝐢𝐧𝐠 𝐭𝐡𝐞 𝐩𝐞𝐭𝐭𝐲 𝐦𝐢𝐧𝐝 𝐥𝐢𝐤𝐞 𝐚 𝐝𝐨𝐠 𝐰𝐨𝐮𝐥𝐝 𝐬𝐞𝐞𝐤 𝐚 𝐭𝐢𝐧𝐲 𝐝𝐫𝐲 𝐩𝐢𝐞𝐜𝐞 𝐨𝐟 𝐛𝐨𝐧𝐞. 𝐓𝐡𝐞 𝐥𝐢𝐨𝐧 𝐨𝐟 𝐥𝐚𝐫𝐠𝐞 𝐡𝐞𝐚𝐫𝐭 𝐰𝐨𝐮𝐥𝐝 𝐥𝐞𝐚𝐯𝐞 𝐚 𝐩𝐞𝐭𝐭𝐲 𝐣𝐚𝐜𝐤𝐚𝐥 𝐚𝐧𝐝 𝐡𝐮𝐧𝐭 𝐝𝐨𝐰𝐧 𝐚𝐧 𝐞𝐥𝐞𝐩𝐡𝐚𝐧𝐭

𝐓𝐡𝐚𝐭 𝐢𝐬 𝐭𝐡𝐞 𝐝𝐢𝐟𝐟𝐞𝐫𝐞𝐧𝐜𝐞. 𝐕𝐢𝐯𝐢𝐝𝐥𝐲 𝐩𝐨𝐫𝐭𝐫𝐚𝐲𝐞𝐝 𝐛𝐲 𝐁𝐡𝐚𝐭𝐫𝐮𝐡𝐚𝐫𝐢

𝐤 𝐯 𝐚

स्वल्प very little स्नायु tendons वसा tallow अवशेष remaining मलिनं dirty निर्मांसं without flesh अपि too अस्थिकं tiny piece of bone लब्द्वा having come by श्वा the dog परितोषं supreme happiness एति attains ..तत् that piece of bone तस्य of the dog क्षुधा hunger शान्तये satisfying न च भवति not happen to सिंहः the lion अङ्गं hands, claws आगतं having come, being caught अपि too जम्बुकं jackal त्यक्त्वा leaving द्विपं elephant निहन्ति kills  सर्वः कृच्छ्रगतः even when in dire necessity, in desperation अपि too जनः people सत्त्व nature अनुरूपं corresponding to, befitting फलं results वाञ्छन्ति seek for

spread knowledge when you are alive, life is too short

 

भोगाः तुङ्गतरङ्गभङ्गचपलाः प्राणाः क्षणाध्वंसिनः

स्तोकान्येव दिनानि यौवनसुखं प्रीतिः प्रियेष्वस्थिरा।

तत्संसारमसारमेव निखिलं बुद्ध्वा बुधा बोधने

लोकानुग्रहपेशलेन मनसा यत्नः समाधीयताम्॥

भर्तृहरेः॥। इन्दिश्चे स्प्रूचे २०७३

bhogāḥ tuṅgataraṅgabhaṅgacapalāḥ prāṇāḥ kṣaṇādhvaṁsinaḥ

stokānyeva dināni yauvanasukhaṁ prītiḥ priyeṣvasthirā|

tatsaṁsāramasārameva nikhilaṁ buddhvā budhā bodhane

lokānugrahapeśalena manasā yatnaḥ samādhīyatām||

bhartṛhareḥ||| indiśce sprūce 2073

𝗧𝗵𝗲 𝗲𝗻𝗷𝗼𝘆𝗺𝗲𝗻𝘁𝘀, 𝘁𝗵𝗲 𝗰𝗲𝗹𝗲𝗯𝗿𝗮𝘁𝗶𝗼𝗻𝘀 i𝗻 𝘁𝗵𝗶𝘀 𝘄𝗼𝗿𝗹𝗱 𝗵𝗮𝘃𝗲 𝗼𝗻𝗹𝘆 𝘃𝗲𝗿𝘆 𝗯𝗿𝗶𝗲𝗳 𝗱𝘂𝗿𝗮𝘁𝗶𝗼𝗻. T𝗵𝗲𝘆 𝗮𝗿𝗲 𝗹𝗶𝗸𝗲 𝗿𝗶𝘀𝗶𝗻𝗴 𝗮𝗻𝗱 𝗳𝗮𝗹𝗹𝗶𝗻𝗴 𝗼𝗳 𝘁𝗮𝗹𝗹 𝘄𝗮𝘃𝗲𝘀 𝗶𝗻 𝘁𝗵𝗲 𝗼𝗰𝗲𝗮𝗻, 𝘁𝗼𝗼 𝗯𝗿𝗶𝗲𝗳 𝗮𝗻𝗱 𝗯𝗿𝗶𝘁𝘁𝗹𝗲.

𝗧𝗵𝗲 𝗹𝗶𝗳𝗲 𝗼𝗳 𝗼𝘂𝗿𝘀 𝗶𝘀 𝘀𝗼 𝘂𝗻𝗰𝗲𝗿𝘁𝗮𝗶𝗻, 𝗮𝗻𝗱 𝗶𝘁 𝗰𝗼𝘂𝗹𝗱 𝗯𝗲𝗰𝗼𝗺𝗲 𝗶𝗻𝗲𝘅𝗶𝘀𝘁𝗲𝗻𝘁 𝘄𝗶𝘁𝗵𝗶𝗻 𝘀𝗲𝗰𝗼𝗻𝗱𝘀.

𝗧𝗵𝗲 𝗱𝗮𝘆𝘀 𝘄𝗲 𝘀𝗽𝗲𝗻𝗱 𝗶𝗻 𝗰𝗲𝗹𝗲𝗯𝗿𝗮𝘁𝗶𝗼𝗻 𝘄𝗶𝘁𝗵 𝗴𝘂𝘀𝘁𝗼 𝗮𝗿𝗲 𝗼𝗳 𝗹𝗶𝗺𝗶𝘁𝗲𝗱 𝗮𝗻𝗱 𝘀𝗵𝗼𝗿𝘁 𝗱𝘂𝗿𝗮𝘁𝗶𝗼𝗻𝘀.

𝗧𝗵𝗲 𝗮𝗹𝗹𝘂𝗿𝗶𝗻𝗴 𝗽𝗹𝗲𝗮𝘀𝘂𝗿𝗲𝘀 𝘂𝗻𝗶𝗾𝘂𝗲 𝘁𝗼 𝘁𝗵𝗲 𝘆𝗼𝘂𝗻𝗴 𝗮𝗴𝗲 𝘄𝗼𝘂𝗹𝗱 𝗰𝗼𝗺𝗲 𝘁𝗼 𝗵𝗮𝗹𝘁 𝘀𝗼𝗼𝗻.

𝗧𝗵𝗲 𝗶𝗻𝘁𝗲𝗻𝘀𝗲 𝗹𝗼𝘃𝗲 𝗽𝗮𝘀𝘀𝗶𝗼𝗻 𝗳𝗼𝗿 𝘁𝗵𝗲 𝗹𝗼𝘃𝗲𝗱 𝗼𝗻𝗲𝘀, 𝗸𝗶𝗻 𝗮𝗻𝗱 𝗮𝘀𝘀𝗼𝗰𝗶𝗮𝘁𝗲𝘀 𝗮𝗿𝗲 𝗶𝗻𝗱𝗲𝗲𝗱 𝘃𝗲𝗿𝘆 𝘂𝗻𝘀𝘁𝗮𝗯𝗹𝗲, 𝘁𝗵𝗲𝘆 𝗰𝗮𝗻 𝘁𝗮𝗸𝗲 𝗮𝗱𝘃𝗲𝗿𝘀𝗲 𝘁𝘂𝗿𝗻 𝘁𝗼𝘄𝗮𝗿𝗱𝘀 𝗵𝗼𝘀𝘁𝗶𝗹𝗶𝘁𝘆 𝗲𝘃𝗲𝗻 𝗶𝗻 𝗮 𝘀𝗵𝗼𝗿𝘁 𝘁𝗶𝗺𝗲, 𝗮𝗻𝗱 𝘁𝗵𝗮𝘁 𝘄𝗮𝘆 𝘀𝘂𝗰𝗵 𝗰𝗼𝗻𝗻𝗲𝗰𝘁𝗶𝗼𝗻𝘀 𝗮𝗿𝗲 𝗶𝗻𝗱𝗲𝗲𝗱 𝘃𝗲𝗿𝘆 𝘂𝗻𝘀𝘁𝗮𝗯𝗹𝗲.

𝗧𝗵𝗲𝗿𝗲𝗳𝗼𝗿𝗲 𝘆𝗼𝘂 𝘄𝗶𝘀𝗲 𝗺𝗲𝗻, 𝘁𝗮𝗸𝗲 𝘀𝘁𝗼𝗰𝗸 𝗼𝗳 𝘁𝗵𝗶𝘀 𝘂𝗻𝘀𝘁𝗮𝗯𝗹𝗲 𝗻𝗮𝘁𝘂𝗿𝗲 𝗼𝗳 𝘁𝗵𝗶𝘀 𝗹𝗶𝗳𝗲 𝗶𝗻 𝗴𝗲𝗻𝗲𝗿𝗮𝗹 𝗮𝗻𝗱 𝗮𝗹𝘀𝗼 𝗯𝗲 𝗮𝘄𝗮𝗿𝗲 𝘁𝗵𝗮𝘁 𝗲𝘃𝗲𝗿𝘆𝘁𝗵𝗶𝗻𝗴 𝗵𝗮𝗽𝗽𝗲𝗻𝗶𝗻𝗴 𝗮𝗿𝗼𝘂𝗱 𝗶𝘀 𝘀𝗼 𝘂𝗻𝗰𝗲𝗿𝘁𝗮𝗶𝗻 𝗮𝗻𝗱 𝘂𝗻𝗽𝗿𝗲𝗱𝗶𝗰𝘁𝗮𝗯𝗹𝗲.

𝗧𝗵𝗶𝘀 𝗿𝗲𝗮𝗹𝗶𝘇𝗮𝘁𝗶𝗼𝗻 𝘀𝗵𝗼𝘂𝗹𝗱 𝗯𝗲 𝗼𝗳 𝗮𝗻𝘆 𝗯𝗲𝗻𝗲𝗳𝗶𝘁 𝗲𝗶𝘁𝗵𝗲𝗿 𝗳𝗼𝗿 𝘆𝗼𝘂 𝗼𝗿 𝘁𝗵𝗲 𝗽𝗲𝗼𝗽𝗹𝗲 𝗶𝗻 𝗴𝗲𝗻𝗲𝗿𝗮𝗹 𝗼𝗻𝗹𝘆 𝗶𝗳 𝘆𝗼𝘂 𝗺𝗼𝘁𝗶𝘃𝗮𝘁𝗲 𝘆𝗼𝘂𝗿 𝗿𝗶𝗰𝗵𝗹𝘆 𝗲𝗻𝗱𝗼𝘄𝗲𝗱 𝗺𝗶𝗻𝗱𝘀 𝗶𝗻 𝘁𝗵𝗲 𝗱𝗶𝗿𝗲𝗰𝘁𝗶𝗼𝗻 𝗼𝗳 𝗲𝗻𝗱𝗼𝘄𝗶𝗻𝗴 𝗯𝗲𝗻𝗲𝗳𝗶𝘁𝘀 𝗮𝗻𝗱 𝘄𝗲𝗹𝗳𝗮𝗿𝗲 𝘁𝗼 𝗼𝗻𝗲 𝗮𝗻𝗱 𝗮𝗹𝗹 𝘁𝗵𝗿𝗼𝘂𝗴𝗵 𝗼𝗳𝗳𝗲𝗿𝗶𝗻𝗴 𝘁𝗵𝗲𝗺 𝗲𝗱𝘂𝗰𝗮𝘁𝗶𝗼𝗻 𝗮𝗻𝗱 𝘁𝗿𝗮𝗶𝗻𝗶𝗻𝗴 𝗼𝗻 𝗿𝗲𝗮𝗹𝗹𝘆 𝘄𝗼𝗿𝘁𝗵𝘆 𝗮𝗻𝗱 𝗯𝗲𝗻𝗲𝗳𝗶𝗰𝗶𝗮𝗹 𝘀𝘂𝗯𝗷𝗲𝗰𝘁𝘀.

𝗬𝗲𝘀, 𝘁𝗵𝗲 𝗣𝗵𝗶𝗹𝗼𝘀𝗼𝗽𝗵𝗲𝗿 𝗽𝗼𝗲𝘁 𝗕𝗵𝗮𝗿𝘁𝗿𝘂𝗵𝗮𝗿𝗶 𝗰𝗮𝘀𝘁𝘀 𝘁𝗵𝗲 𝗱𝘂𝘁𝘆 𝗼𝗳 𝗲𝗱𝘂𝗰𝗮𝘁𝗶𝗻𝗴 𝗳𝗲𝗹𝗹𝗼𝘄 𝗵𝘂𝗺𝗮𝗻𝘀 𝗼𝗻 𝘁𝗵𝗲 𝗹𝗲𝗮𝗿𝗻𝗲𝗱 𝗮𝗻𝗱 𝗲𝗻𝗹𝗶𝗴𝗵𝘁𝗲𝗻𝗲𝗱 𝘀𝗰𝗵𝗼𝗹𝗮𝗿𝘀.

𝗞 𝗩 𝗔𝗡𝗔𝗡𝗧𝗛𝗔𝗡𝗔𝗥𝗔𝗬𝗔𝗡𝗔𝗡

भोगाःenjoyments, objects of enjoyment तुङ्ग tall, rising तरङ्ग waves भङ्ग breaking चपलाः brittle, changing वर्तन्ते remain प्राणाः life क्षण in very short time ध्वंसिनः perishable भवन्ति become दिनानि days available स्तोकानि are very few, very little एव only यौवनसुखं the enjoyments unique to young age प्रियेषु dear ones प्रीतिः intense love च too अस्थिरा are not permanent, are varying, fluctuating एव only बुधाः oh learned men तत् therefore निखिलं this entire संसारं living world एव is indeed अस्थिरं shaky, inconsistent बुद्ध्वा having realized that लोकानुग्रह doing good, offering benefit to the world at large पेशलेन deeply engaged, deeply attentive and clever मनसा mind बोधने in imparting useful knowledge यत्नःattempt समाधीयतां turn your attention with all sincerity.

𝐝𝐞𝐯𝐨𝐭𝐞𝐝 𝐬𝐞𝐫𝐯𝐢𝐜𝐞 𝐭𝐨 𝐭𝐡𝐞 𝐋𝐨𝐫𝐝 𝐒𝐡𝐢𝐯𝐚 𝐚𝐭 𝐕𝐚𝐫𝐚𝐧𝐚𝐬𝐢

 

कदा वारणस्याममरतटिनीरोधसि वसन्वसानः कौपीनं शिरसि निदधानोऽञ्जलिपुटम्।

अये गौरीनाथ त्रिपुरहर शंभो त्रिनयन प्रसीदेति क्रोशन्निमिषमिव नेष्यामि दिवसान्॥

इन्दिश्चे स्प्रूचे ५९४ भर्तृहरेः

kadā vāraṇasyāmamarataṭinīrodhasi vasanvasānāḥ kaupīnaṁ śirasi nidadhāno'ñjalipuṭam|

aye gaurīnātha tripurahara śaṁbho trinayana prasīdeti krośannimiṣamiva neśyāmi divasān||

indiśce sprūce 594 bhartṛhareḥ

𝐓𝐡𝐞 𝐩𝐨𝐞𝐭 𝐁𝐡𝐚𝐫𝐭𝐫𝐮𝐡𝐚𝐫𝐢 𝐢𝐬 𝐲𝐞𝐚𝐫𝐧𝐢𝐧𝐠 𝐟𝐨𝐫 𝐜𝐨𝐦𝐩𝐥𝐞𝐭𝐥𝐞 𝐚𝐧𝐝 𝐚𝐛𝐬𝐨𝐥𝐮𝐭𝐞 𝐝𝐞𝐯𝐨𝐭𝐞𝐝 𝐬𝐞𝐫𝐯𝐢𝐜𝐞 𝐭𝐨 𝐭𝐡𝐞 𝐋𝐨𝐫𝐝 𝐒𝐡𝐢𝐯𝐚 𝐚𝐭 𝐕𝐚𝐫𝐚𝐧𝐚𝐬𝐢. 𝐇𝐞 𝐰𝐚𝐧𝐭𝐬 𝐭𝐨 𝐝𝐨 𝐰𝐨𝐫𝐬𝐡𝐢𝐩 𝐟𝐨𝐫 𝐝𝐚𝐲𝐬 𝐨𝐧 𝐞𝐧𝐝 𝐛𝐮𝐭 𝐡𝐞 𝐢𝐬 𝐜𝐨𝐧𝐟𝐢𝐝𝐞𝐧𝐭 𝐭𝐡𝐚𝐭 𝐡𝐞 𝐰𝐨𝐮𝐥𝐝 𝐟𝐞𝐞𝐥 𝐭𝐡𝐚𝐭 𝐡𝐞 𝐡𝐚𝐝 𝐬𝐩𝐞𝐧𝐭 𝐨𝐧𝐥𝐲 𝐚 𝐟𝐞𝐰 𝐬𝐞𝐜𝐨𝐧𝐝𝐬 𝐢𝐧 𝐭𝐡𝐞 𝐬𝐞𝐫𝐯𝐢𝐜𝐞 𝐨𝐟 𝐭𝐡𝐞 𝐋𝐨𝐫𝐝 𝐞𝐯𝐞𝐧 𝐢𝐟 𝐡𝐞 𝐬𝐩𝐞𝐧𝐝𝐬 𝐥𝐨𝐭𝐬 𝐨𝐟 𝐝𝐚𝐲𝐬 𝐢𝐧 𝐭𝐡𝐞 𝐡𝐚𝐥𝐥𝐨𝐰𝐞𝐝 𝐛𝐚𝐧𝐤𝐬 𝐨𝐟 𝐆𝐚𝐧𝐠𝐚 𝐭𝐡𝐞 𝐁𝐡𝐚𝐚𝐠𝐞𝐞𝐫𝐚𝐭𝐡𝐢

𝐎𝐡 𝐥𝐨𝐫𝐝, 𝐖𝐢𝐥𝐥 𝐈 𝐞𝐯𝐞𝐫 𝐠𝐞𝐭 𝐚𝐧 𝐨𝐩𝐩𝐨𝐫𝐭𝐮𝐧𝐢𝐭𝐲 𝐭𝐨 𝐬𝐩𝐞𝐧𝐝 𝐦𝐚𝐧𝐲 𝐝𝐚𝐲𝐬 𝐢𝐧 𝐭𝐡𝐞 𝐜𝐢𝐭𝐲 𝐨𝐟 𝐕𝐚𝐫𝐚𝐧𝐚𝐬𝐢, 𝐢𝐧 𝐭𝐡𝐞 𝐡𝐚𝐥𝐥𝐨𝐰𝐞𝐝 𝐛𝐚𝐧𝐤𝐬 𝐨𝐟 𝐭𝐡𝐞 𝐑𝐢𝐯𝐞𝐫 𝐨𝐟 𝐃𝐢𝐯𝐢𝐧𝐞 𝐨𝐫𝐢𝐠𝐢𝐧, 𝐆𝐚𝐧𝐠𝐚, 𝐬𝐭𝐚𝐲𝐢𝐧𝐠 𝐭𝐡𝐞𝐫𝐞 𝐚𝐥𝐦𝐨𝐬𝐭 𝐬𝐭𝐚𝐫𝐭𝐤 𝐧𝐚𝐤𝐞𝐝, 𝐰𝐞𝐚𝐫𝐢𝐧𝐠 𝐨𝐧𝐥𝐲 𝐭𝐡𝐞 𝐛𝐚𝐫𝐞 𝐥𝐨𝐢𝐧𝐜𝐥𝐨𝐭𝐡 𝐭𝐡𝐚𝐭 𝐰𝐨𝐮𝐥𝐝 𝐜𝐨𝐯𝐞𝐫 𝐭𝐡𝐞 𝐩𝐫𝐢𝐯𝐚𝐭𝐞 𝐩𝐚𝐫𝐭𝐬 , 𝐞𝐯𝐞𝐫 𝐡𝐨𝐥𝐝𝐢𝐧𝐠 𝐮𝐩 𝐭𝐡𝐞 𝐩𝐚𝐥𝐦𝐬 𝐚𝐧𝐝 𝐣𝐨𝐢𝐧𝐢𝐧𝐠 𝐭𝐡𝐞 𝐟𝐢𝐧𝐠𝐞𝐫𝐬 𝐚𝐛𝐨𝐯𝐞 𝐭𝐡𝐞 𝐡𝐞𝐚𝐝 𝐚𝐧𝐝 𝐜𝐫𝐲𝐢𝐧𝐠 𝐚𝐥𝐨𝐮𝐝 𝐰𝐢𝐭𝐡𝐨𝐮𝐭 𝐢𝐧𝐡𝐢𝐛𝐢𝐭𝐢𝐨𝐧,

“𝐎𝐡 𝐦𝐲 𝐌𝐚𝐬𝐭𝐞𝐫, 𝐓𝐡𝐞 𝐡𝐞𝐚𝐫𝐭 𝐭𝐡𝐫𝐨𝐛 𝐨𝐟 𝐭𝐡𝐚𝐭 𝐛𝐫𝐢𝐥𝐥𝐢𝐚𝐧𝐥𝐲 𝐰𝐡𝐢𝐭𝐞 𝐝𝐚𝐦𝐬𝐞𝐥 𝐆𝐚𝐮𝐫𝐢 𝐔𝐦𝐚 𝐩𝐚𝐫𝐯𝐚𝐭𝐡𝐢, 𝐎𝐡 𝐦𝐲 𝐋𝐨𝐫𝐝 𝐭𝐡𝐞 𝐝𝐞𝐬𝐭𝐫𝐨𝐲𝐞𝐫 𝐨𝐟 𝐭𝐡𝐞 𝐭𝐡𝐫𝐞𝐞 𝐜𝐢𝐭𝐢𝐞𝐬, 𝐓𝐫𝐢𝐩𝐮𝐫𝐚, 𝐎𝐡 𝐦𝐲 𝐋𝐨𝐫𝐝 𝐒𝐡𝐚𝐦𝐛𝐮 𝐭𝐡𝐞 𝐞𝐭𝐞𝐫𝐧𝐚𝐥 𝐫𝐞𝐬𝐞𝐫𝐯𝐨𝐢𝐫 𝐨𝐟 𝐚𝐥𝐥 𝐰𝐞𝐚𝐥𝐭𝐡, 𝐡𝐚𝐩𝐩𝐢𝐧𝐞𝐬𝐬 𝐚𝐧𝐝 𝐰𝐞𝐥𝐟𝐚𝐫𝐞, 𝐎𝐡 𝐦𝐲 𝐋𝐨𝐫𝐝 𝐰𝐡𝐨 𝐢𝐬 𝐡𝐚𝐯𝐢𝐧𝐠 𝐭𝐡𝐫𝐞𝐞 𝐞𝐲𝐞𝐬, 𝐭𝐡𝐞 𝐭𝐡𝐫𝐞𝐞 𝐞𝐲𝐞𝐬 𝐡𝐨𝐮𝐬𝐢𝐧𝐠 𝐭𝐡𝐞 𝐟𝐢𝐫𝐞, 𝐬𝐮𝐧 𝐚𝐧𝐝 𝐭𝐡𝐞 𝐦𝐨𝐨𝐧, 𝐦𝐚𝐲 𝐲𝐨𝐮 𝐭𝐚𝐤𝐞 𝐦𝐞𝐫𝐜𝐲 𝐨𝐧 𝐦𝐞, 𝐦𝐚𝐲 𝐲𝐨𝐮 𝐛𝐞 𝐩𝐥𝐞𝐚𝐬𝐞𝐝 𝐰𝐢𝐭𝐡 𝐦𝐞, “ .

𝐄𝐯𝐞𝐧 𝐢𝐟 𝐈 𝐬𝐩𝐞𝐧𝐝 𝐦𝐚𝐧𝐲 𝐝𝐚𝐲𝐬 𝐰𝐨𝐫𝐬𝐡𝐢𝐩𝐩𝐢𝐧𝐠 𝐲𝐨𝐮𝐫 𝐆𝐫𝐚𝐜𝐞 𝐭𝐡𝐚𝐭 𝐰𝐚𝐲 𝐢𝐭 𝐰𝐨𝐮𝐥𝐝 𝐥𝐨𝐨𝐤 𝐭𝐨 𝐦𝐞 𝐭𝐡𝐚𝐭 𝐈 𝐡𝐚𝐯𝐞 𝐬𝐩𝐞𝐧𝐭 𝐨𝐧𝐥𝐲 𝐚 𝐟𝐞𝐰 𝐦𝐨𝐦𝐞𝐧𝐭𝐬 𝐢𝐧 𝐲𝐨𝐮𝐫 𝐰𝐨𝐫𝐬𝐡𝐢𝐩. ( 𝐃𝐚𝐲𝐬, 𝐲𝐞𝐚𝐫𝐬 𝐨𝐫 𝐞𝐨𝐧𝐬 𝐡𝐚𝐯𝐞 𝐧𝐨 𝐦𝐞𝐚𝐧𝐢𝐧𝐠, 𝐰𝐡𝐞𝐧 𝐰𝐞 𝐟𝐞𝐞𝐥 𝐭𝐡𝐚𝐭 𝐚𝐛𝐬𝐨𝐥𝐮𝐭𝐞 𝐨𝐧𝐞𝐧𝐞𝐬𝐬 𝐰𝐢𝐭𝐡 𝐒𝐚𝐝𝐚𝐚𝐬𝐢𝐯𝐚)

𝐅𝐫𝐨𝐦 𝐭𝐡𝐞 𝐩𝐡𝐢𝐥𝐨𝐬𝐨𝐩𝐡𝐞𝐫 𝐩𝐨𝐞𝐭 𝐁𝐡𝐚𝐫𝐭𝐫𝐮𝐡𝐚𝐫𝐢

𝐊 𝐕 𝐀𝐍𝐀𝐍𝐓𝐇𝐀𝐍𝐀𝐑𝐀𝐘𝐀𝐍𝐀𝐍

कदा when shall I, when can I be fortunate enough वाराणस्यां in the holy city of Varaanasi अमरतटिनी the river of Divine origin, the eternal River, Ganga रोधसि banks वसन् staying कौपीनं bare clothes just covering the private parts only, the loin cloth वसानः wearing शिरसि ovr the head अञ्जलि पुटं folded palms निदधानः holding high अये oh my glorious Lord, गौरीनाथ, the Master of that spotlessly white Damsel Gauri Uma Parvath त्रिपुरहर the annihilator of the three cities शम्भो oh Lords Shambhu, the source of all welfare and happiness त्रिनयन oh the three eyed one प्रसीद take pleasure on me, इति thus क्रोशन crying out loudly and without any inhibitions दिवसान्निमिषमिव days and days as if they are just mere seconds नेष्यामि spend

emancipation and eternal bliss, can arise only through constant meditation and contemplation

किं वेदैः स्मृतिभिः पुराणपठनैः शास्त्रैर्महाविस्तरैः

स्वर्गग्रामकुटीनिवासफलदैः कर्मक्रियाविभ्रमैः।

मुक्त्यैकं भवदुःखभाररचनाविध्यंसिकालानलं

स्वात्मानन्दपदप्रवेशकलनं शेषाः वणिग्वृत्तयः॥

इन्दिश्चे स्प्रुचे ६६४ भर्तृहरेः

kiṁ vedaiḥ smṛtibhiḥ purāṇapaṭhanaiḥ śāstrairmahāvistaraiḥ

svargagrāmakuṭīnivāsaphaladaiḥ karmakriyāvibhramaiḥ|

muktyaikaṁ bhavaduḥkhabhāraracanāvidhyaṁsikālānalaṁ

svātmānandapadapraveśakalanaṁ śeṣāḥ vaṇigvṛttayaḥ||

indiśce spruce 664 bhartṛhareḥ

What is the use ultimately if you study Vedas ? What do you really gain by studying the smrithis What is the exact benefit of reciting Puranas What exactly are you going to gain by learning sciences, their texts, commentaries and glosses, ग्राम What is the real benefit in meticulously following the daily rituals prescribed by scripture, the rituals that would at best ensure you a small but temporary space in the remotest corner of a hamlet called heaven ?

The path to emancipation and eternal bliss, can arise only through constant meditation and contemplation of the Surpeme Brahman within yourself, the eternal contemplation that would burn away like the intense fire at the deluge the burden of worldy woes accumulated by us over multiple lifespans through evil karmas, the contemplation that kindles and spokes and gives entry to the utlimate aanandam or bliss within our inner core and leads us to such freedom

Bhartruhari at his Philosophical best.

वेदैः किं What is the use ultimately if you study Vedas ? स्मृतिभिः किं What do you really gain by studying the smrithis पुराण पठनैः किं What is the exact benefit of reciting Puranas महाविस्तरैः शास्त्रैः किं What exactly are you going to gain by learning sciences, their texts, commentaries and glosses, स्वर्ग ग्राम कुटी निवास फलदैः कर्म क्रिया विभ्रमैः किं What is the real benefit in meticulously following the daily rituals prescribed by scripture, the rituals that would at best ensure you a small but temporary space in the remotest corner of a hamlet called heaven ? भव दुःख भार the heavy burden of worldly woes रचना accumulationof विध्वंसि destroyer कालानलं the fire at the time of deluge स्वात्मानन्द the ecstacy arising in one’s own inner core पद status प्रवेश entry कलनं contemplation ( meditation on the supreme one ) एकं एव the only one way मुक्तिः भवति path to final emancipation and eternal bliss

Only those with lot of punyam would be blessed with these three.

प्रीणाति यः सुचरितैः पितरं स पुत्रःयद्भर्त्रुरेव हितमिच्छति तत् कळत्रम्।

तन्मित्रमापदि सुखे च समक्रियम् यद्एतत् त्रयम् जगति पुण्यकृतो लभन्ते॥

भर्तृहरि

prīṇāti yaḥ sucaritaiḥ pitaraṃ sa putraḥyadbhartrureva hitamicchati tat kaḻatram।

tanmitramāpadi sukhe ca samakriyam yadetat trayam jagati puṇyakṛto labhante॥

bhartṛhari

यः who सुचरितैः by his own exemplary activities and achievement पितरं the father, the parents प्रीणाति makes extremely happy सः he उत्तमः पुत्रः भवति he is the best, ideal son.

यद् which one भर्त्रुः हितं the welfare, the pleasure of the husband इच्छति desires तत् that उत्तमं कलत्रं भवति she is the most suitable wife

यद् which one आपदि at times of dangers and challenges सुखे at times of happiness and comfort च too समक्रियं of the same favourable action, of the same favourable attitude तत् that उत्तमं मित्रं भवति that is the best friend

The worthy son is the one who pleases his parents through his nice conduct activities and reputation .The good wife is the lady whose only desire is the wellbeing of her husband. A true friend is one who is eager to be hearty and friendly when a person is in comfort and is eager to help when is facing dangers and challenges. Only those with lot of punyam would be blessed with these three.

A very celebrated quote from Bhartruhari

പ്രീണാതി യഃ സുചരിതൈഃ പിതരം സ പുത്രഃ യദ്ഭര്‍തൃരേവ ഹിതമിച്ഛത് തത് കളത്രം।

തന്മിത്രമാപദി സുഖേ ച സമക്രിയം യദേതത് ത്രയം ജഗതി പുണ്യകൃതോ ലഭന്തേ॥ഭര്‍തൃഹരി

ഉത്തമനായ പുത്രന്‍ എന്ന് ഒരാളെ കണക്കാക്കണം എങ്കില്‍ അയാള്‍ സ്വന്തം സത്സ്വഭാവം കൊണ്ടും, നന്മ നിറഞ്ഞ പെരുമാറ്റം കൊണ്ടും നല്ല പേര് നേടി സ്വന്തം അച്ഛനമ്മമാരേ സന്തോഷിപ്പിക്കണം.

ഭര്‍ത്താവിന്‍റെ നന്മയും സുഖവും എപ്പോഴും ആഗ്രഹിക്കുകയും അതിനായി പ്രവര്‍ത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവള്‍ ആണ് ഉത്തമയായ ഭാര്യ.

ഒരാള്‍ക്ക് സന്തോഷവും സമൃദ്ധിയും ഉള്ളപ്പോള്‍ കൂടെനിന്ന് അതെല്ലാം ഹൃദ്യമായി പങ്കിടുകയും അതെ സമയം ഒരാള്‍ക്ക് ആപത്തും വെല്ലുവിളികളും നേരിടുമ്പോള്‍ അതേ വിശ്വസ്തത നിലനിര്‍ത്തിക്കൊണ്ട് സഹായിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന കൂട്ടുകാരന്‍ ആണ് നല്ല ചങ്ങാതി എന്ന പേരിന് അര്‍ഹന്‍.

നല്ല മകന്‍, ഉത്തമയായ ഭാര്യ, സ്നേഹം നിറഞ്ഞ ചങ്ങാതി ഇത് മൂന്നും കിട്ടണമെങ്കില്‍ ഒത്തിരി ഭാഗ്യം ചെയ്യണം.

ഭര്‍തൃഹരിയുടെ വളരെ പ്രസിദ്ധമായ ഒരു സുഭാഷിതം.

They will be like that

रक्तत्वं कमलानां सत्पुरुषाणां परोपकारित्वम्।

असतां च निर्दयत्वं स्वभावसिद्धं त्रिषु त्रितयम्।

इन्दिस्चे स्प्रुचे २५७८ भर्तृहरि

raktatvaṁ kamalānāṁ satpuruṣāṇāṁ paropakāritvam|

asatāṁ ca nirdayatvaṁ svabhāvasiddhaṁ triṣu tritayam|

indisce spruce 2578 bhartṛhari

The blood red colour for the Lotus flower

The unstoppable instinct for philanthropy and in rendering selfless and voluntary service, seen in nobe soul

The seething cruelty and lack of compassion seen in people of evil propensities

These three have come to the respective people by birth and so naturally.

They will be like that..

രക്തത്വം കമലാനാം സത്പുരുഷാണാം പരോപകാരിത്വം।

അസതാം ച നിര്‍ദയത്വം സ്വഭാവസിദ്ധം ത്രിഷു ത്രിതയം।

ഇന്ദിസ്ചേ സ്പ്രുചേ ൨൫൭൮ ഭര്‍തൃഹരി

താമരയുടെ ചോരച്ചുമപ്പ് നിറം

നല്ല മനുഷ്യര്‍ക്ക് മറ്റുള്ളവരെ സഹായിക്കാനും, മഹാമനസ്കത പ്രദര്‍ശിപ്പിക്കാനും ഉള്ള ഒരിക്കലും വിട്ടുമാറാത്ത വ്യഗ്രത

ദുഷ്ടത നിറഞ്ഞ മനസ്സുള്ളവരുടെ മനസ്സില്‍ സദാ ചുട്ടുനീറുന്ന വെറുപ്പും ഒടുങ്ങാത്ത ക്രൂരതയും

ഇത് മൂന്നും ആ മൂന്നു പേര്‍ക്ക് ജന്മനാ സ്വാഭാവികമായി കിട്ടിയതാണ്.

അവര്‍ അങ്ങിനെ തന്നെ ആയിരിക്കും.

Now, I enter into the highest Brahman, join the infinite

मातर्मेदिनि तात मारुत सखे ज्योतिः सुबन्धो जल

ब्रातर्व्योम निबद्ध एश भवतामन्त्यः प्रणामाञ्जलिः।

युष्मत्सङ्गवशोपजातसुकृतोद्रेक स्फुरन्निर्मल

ज्ञानापास्त समस्तमोहमहिमा लीये परे ब्रह्मणि॥

इन्दिश्चे स्प्रुचे २१६३ भर्तृहरेः

mātarmedini tāta māruta sakhe jyotiḥ subandho jala

brātarvyoma nibaddha eśa bhavatāmantyaḥ praṇāmāñjaliḥ|

yuṣmatsaṅgavaśopajātasukṛtodreka sphurannirmala

jñānāpāsta samastamohamahimā līye pare brhmaṇi|| indiśce spruce 2163 bhartjihereḥ

Oh my lovely mother Earth, my beloved father air, my bosom friend fire, my affectionate brother-in-law water, my own blood-brother Aether, for the last time (maybe I am finishing off my sojourn on the face of this earth) I reverently join my hands together in front of you . Now, I enter into the highest Brahman, join the infinite, all through the bounty and superabundance of good works which I have been enabled to perform only through association with you, through the association with you, a spotless knowledge shines forth within me, the knowledge that has enabled me to throw off the the darkness of ignorance and incapability, cured me of all errors and shown me the path of enlightenment.

The philosopher king Bhartruhari implies here that the life on this earth in the presence of five elements.. earth, fire, water, air and ether.. the building materials of all that is around including our body—(the five elements that are like our own close relatives, friends and associates)-- enables us to live, thrive, refine ourselves and clears our path for attaining blemishless enlightenment and helps us to attain the ultimate union with the Supreme brahman. We have to be thankful to the five elements for that great bounty.

Time knows that he, the time, alone will be the final victor..

भेको धावति तं च धावति फणी सर्पं शिखी धावति

व्याघ्रो धावति केकिनं विधिवशात् व्याधोऽपि तं धावति।

स्वस्याहारविहारसाधनविधौ सर्वे जनाः व्याकुलाः

कालस्तिष्ठति पृष्टतः कचधरः केनाऽपि नो दृश्यते॥

वैराग्यशतकम् भर्तृहरिविरचितम्।

bheko dhāvati tam ca dhāvati phaṇī sarpam śikhī dhāvati

vyāghro dhāvati kekinam vidhivaśāt vyādho'pi tam dhāvati|

svasyāhāravihārasādhanavidhau sarve janāḥ vyākulāḥ

kālastiṣṭhati pṛṣṭataḥ kacadharaḥ kena'pi no dṛśyate||

vairāgyaśatakam bhartṛhariviracitam|

The whole world with all its occupants, dead or alive are tossed around as time forges ahead .

Many of the movement cannot be traced back or reversed..

But time just watches on mischievously holding the handle over everything..

This impishness of time and the helplessness of things that move around dancing to the tune of time is brought home poignantly by the philosopher king Bhartruhari

=========

The frog is jumping around.. perhaps in search of flies for breakfast.

Behind him the snake is moving on its scales swiftly and within moments the frog could become the food for the snake..

The peacock is hungry and is flying around directly turning its whole attention on the plump middle of the body of the writhing snake.. again for a sumptuous feast

The tiger is watching with all attention to jump on the peacock and gobble it up the moment it lands to pick up the snake.

And there is a hunter, with great alacrity, training his arrows at the jumping tiger, to finish it off.. may be for flesh, nails, teeth and skin..

Thus everyone around is anxious and are acting with earnestness to eke out their livelihood ..

And while all these things are happening, the enigma that is time is watching over all these, as if controlling all these by holding on tight to their hairs.. but no one sees the time..

=============

Yes, everyone is in hot pursuit for what he wants, desires, or covets..and is running away from what he is afraid of

But each one is thwarted or defeated in his action by someone who is more strong, more alert..

And everyone is very active, and anxious and is disturbed

But time just watches on without any emotions..

Time knows that he, the time, alone will be the final victor..

Ultimately the one who attacks and the one who succumbs all get swallowed by time..

time which would appear eternal,

Note

The food cycles.. which enable the biological systems to thrive on this earth are also described in this slokam.. if we forget time for a minute.. The lesser being gets eaten up by the stronger ones..

A good mind, good actions, and a life well lived, will not go unnoticed and unrewarded

वने रणे शत्रुजलाब्धिमध्ये महार्णवे पर्वतमस्तके वा |

सुप्तं प्रमत्तं विषमस्थितं वा रक्षन्ति पुण्यानि पुराकृतानि ||

भर्तृहरि (नीतिशतक)

vane raṇe śatrujalābdhimadhye mahārṇave parvatamastake vā |

suptaṃ pramattaṃ viṣamasthitaṃ vā rakṣanti puṇyāni purākṛtāni ||

- bhartṛhari (nītiśataka)

The merits earned by a person through his righteous and magnanimous actions would definitely come to his rescue

Even if he is wandering without any sense of direction in a forest

Even if he is facing great challenge in a battle

Even if he is surrounded by enemies

Even if he is about to drown in a lake

Even if he is marooned in the midst of an ocean

Even if he has landed up without any help at the peak of a mountain

Even if he is dreaming

Even if he is inebriated or even mad

Even if he is overcome by grief

A very categorical assertion by Bhartruhari

A good mind, good actions, and a life well lived, will not go unnoticed and unrewarded

വനേ രണേ ശത്രുജലാബ്ധിമധ്യേ മഹാര്‍ണ്ണവേ പര്‍വ്വ തമസ്തകേ വാ |

സുപ്തം പ്രമത്തം വിഷമസ്ഥിതം വാ രക്ഷന്തി പുണ്യാനി പുരാകൃതാനി ||

- ഭര്‍തൃഹരി (നീതിശതകം)

ഒരു വ്യക്തി നല്ല സ്വഭാവവും കറപുരളാത്ത ത്യാഗോജ്ജ്വലമായ ജീവിതവും കൊണ്ട് ഏറെക്കാലം കൊണ്ട് നേടിയെടുക്കുന്ന പുണ്യങ്ങള്‍

അയാള്‍ വഴിയറിയാതെ കാട്ടില്‍ അകപ്പെട്ടാലും

യുദ്ധത്തില്‍ വെല്ലുവിളികള്‍ നേരിടുമ്പോഴും

അയാളെ എല്ലാ വശങ്ങളിലും ശത്രുക്കള്‍ ആക്രമിക്കുമ്പോളും

അയാള്‍ ഒരു ജലാശയത്തില്‍ മുങ്ങിത്താഴുകയാണെങ്കില്‍ അപ്പോഴും

അയാള്‍ നടുക്കടലില്‍ പെട്ടുപോയെങ്കിലും

അയാള്‍ മലയുടെ മുകളില്‍ താഴോട്ടു വരാനറിയാതെ കുടുങ്ങിക്കിടക്കുകയാണെങ്കില്‍ അപ്പോഴും

അയാള്‍ ഉറക്കത്തില്‍ ഒന്നും അറിയാതെ സ്വപ്നം കണ്ടു കൊണ്ടിരിക്കുകയാനെങ്കിലും

അയാള്‍ ലഹരിമൂലമോ ഉന്മാദം കൊണ്ടോ സ്വയം മറന്നിരിക്കുന്ന അവസരത്തില്‍ ആയാല്‍ പോലും

പിന്നെ അയാൾ തീരാത്ത ദുഃഖത്തിൽ പെടുമ്പോഴും

അയാളുടെ രക്ഷക്ക് എത്തും

ഒരു നല്ല മനസ്സ്, നല്ല പ്രവൃത്തികള്‍, നല്ലപോലെ ജീവിച്ച് ജീവിതം.. അത് ഒരിക്കലും വ്യര്‍ത്ഥമാവില്ല. നല്ലത് ചെയ്‌താല്‍ നല്ലത് തിരിച്ചു കിട്ടുക തന്നെ ചെയ്യും.

നീതിശതകത്തില്‍ ഭര്‍തൃഹരി

अप्रियवचनदरिद्रैः प्रियवचनाढ्यैः

 

अप्रियवचनदरिद्रैः प्रियवचनाढ्यैः स्वदारपरितुष्टैः।

परपरिवादनिवृत्तैः क्वचित्क्वचिन्मण्डिता वसुधा॥

सुभाषितरत्नाकरे नीतिशतके

apriyavacanadaridraiḥ priyavacanāḍhyaiḥ svadāraparituṣṭaiḥ|

paraparivādanivṛttaiḥ kvacitkvacinmaṇḍitā vasudhā||

subhāṣitaratnākare nītiśatake

Good and sincere human beings are indeed rare to find..

In this quote from Neetishatakam the philosopher and visionary poet Bhartruhari is expressing his desperation in finding people of exemplary character.

He says

“It is indeed very rarely that the beautiful earth that carries all the wealth and affluence within her is gifted and decorated with gem-like persons

Who are frugal to the extent of looking utterly poor while using unpleasant and inappropriate wordS

Who are great experts and are very generous too in using agreeable words,

who are extremely averse eve to the idea of having romantic or amorous connections with the ladies other than their own wedded wives,

and who retreat and even run away from situations where they have to make adverse remarks or speak in scandalous terms about others”

kva

अप्रिय unpleasant, hurting वचन words दरिद्रैःvery poor, suffering from utter poverty प्रिय agreeable,sweet, soothing वचनाढ्यैः adepts in applying words properly स्वदार own wife wedded for whole lifespan परितुष्टैः ever happy to the extreme पर otherपरिवाद speaking scandalously निवृत्तैः nrefraining from वसुधा this earth क्वचित् क्वचित् at least in a little way a d at intervals मण्डिता भवति is being attractively decorated

those who can subjugate Cupid are rare कन्दर्पदर्पदलने विरलाः मनुष्याः

मत्तेभकुम्भदलने भुवि सन्ति शूराः

केचित्प्रचण्डमृगराजवधेऽपि दक्षाः।

किम्तु ब्रवीमि बलिनां पुर्तः प्रसह्य

कन्दर्पदर्पदलने विरलाः मनुष्याः॥४६६२

mattebhakumbhadalane bhuvi santi śūrāḥ

kecitpracaṇḍamṛgarājavadhe'pi dakṣāḥ|

kimtu bravīmi balināṁ purtaḥ prasahya

kandarpadarpadalane viralāḥ manuṣyāḥ||4662

shringarashatakam of Bhartruhari

Agreed, there are men of immense valour on the face of earth who can shatter the forehead of rowdy elephants in rut and subjugate them

There are powerful men who are capable of slaying ferocious lions in the jungle who are about to charge at them with murderous intent

But without much ado or exaggerations it can be declared that indeed rare are human beings who could resist and subjugate the forays of the Lord of Love Kamadeva and maintain dignity and self control.

മത്തേഭകുംഭദലനേ ഭുവി സന്തി ശൂരാഃ

കേചിത് പ്രചണ്ഡമൃഗരാജവധേഽപി ദക്ഷാഃ।

കിം തു ബ്രവീമി ബലിനാം പുരതഃ പ്രസഹ്യ

കന്ദര്‍പദര്‍പദലനേ വിരളാ മനുഷ്യാഃ॥ ഇന്ദിസ്ചേ സ്പ്രുചേ ൪൬൬൨ ൨൦൯൧ ഭര്‍തൃഹരി

ചിന്തയ്ക്ക് ഏറെ വെല്ലുവിളി ഉണര്‍ത്തുന്ന ഒരു ചോദ്യം, ഭര്‍തൃഹരിയില്‍ നിന്ന്

നേരിട്ടുള്ള ഏറ്റുമുട്ടലില്‍ മദം പൊട്ടി നില്‍ക്കുന്ന കൂറ്റന്‍ ആനയുടെ മസ്തകം തകര്‍ത്ത് ആനയെ വകവരുത്താന്‍ പോലും ശക്തിയുള്ള ഒത്തിരി വീരന്മാരെ നമുക്ക് കണ്ടുമുട്ടാന്‍ കഴിയും

അതുപോലെ കാട്ടിലെ ചക്രവര്‍ത്തി ആയി വിലസുന്ന സിംഹത്തെ മുഖാമുഖം നേരിട്ട് വകവരുത്തുന്നതില്‍ പ്രാവീണ്യം ഉള്ള ധീരന്മാരും ഏറെയുണ്ട്.

പക്ഷെ അത്തരം ധീരന്മാരെയും ശൂരന്മാരെയും എല്ലാം മുന്നില്‍ നിര്‍ത്തിക്കൊണ്ട് തന്നെ ചോദിക്കുകയാണ്. കാമദേവന്‍റെ പ്രലോഭനങ്ങള്‍ക്കും വെല്ലുവിളികള്‍ക്കും വശംവദനായി വിഷയാസക്തിയില്‍ ഒരാള്‍ മുഴുകിയെങ്കില്‍ പിന്നെ ആ ആകര്‍ഷണ വളയത്തെ ചെറുത്ത് തോല്‍പ്പിച്ച് പുറത്തു വരുന്ന ധീരന്മാര്‍ എത്രയുണ്ടാവും. ? അവരുടെ എണ്ണം വളരെ കുറവായിരിക്കും.

सूनुः सच्चरितः सती प्रियतमा स्वामी प्रसादोन्मुखः

सूनुः सच्चरितः सती प्रियतमा स्वामी प्रसादोन्मुखः

स्निग्धम् मित्रम् अवञ्चकः प्रियजनः निष्क्ळेशलेशम् मनः।

आकारो रुचिरः स्थिरश्च विभवो विद्यावदातम् मुखम्

तुष्टे विष्टपकष्टहारिणि हरौ सम्प्राप्यते देहिना॥

भर्तृहरेः नीतिशतकात्

sūnuḥ saccaritaḥ satī priyatamā svāmī prasādonmukhaḥ

snigdham mitram avañcakaḥ priyajanaḥ niṣkḻeśaleśam manaḥ|

ākāro ruciraḥ sthiraśca vibhavo vidyāvadātam mukham

tuṣṭe viṣṭapakaṣṭahāriṇi harau samprāpyate dehinā||

bhartṛhareḥ nītiśatakāt

A gem from Bhartruharis Neetishatakam

Those blessed ones on whom Hari the Krishna

who is the remover of the misery of the occupants of the world

is pleased

will be blessed with

Son who has unblemished character and unsullied fame

Wife who is very affectionate

Boss who is pleasantly disposed and helpful

Friends who are genuinely affectionate

Relavtives who are not treacherous and greedy

A mind which is not marred by worry and tension

A very attractive personal appearance

Wealth which is stable and never on the wane

and

A mouth which is always spelling out words which are refined by deep learning.

സൂനുഃ സച്ചരിതഃ സതീ പ്രിയതമാ സ്വാമീ പ്രസാദോന്മുഖഃ

സ്നിഗ്ധം മിത്രം അവഞ്ചകഃ പ്രിയജനഃ നിഷ്ക്ലേശലേശം മനഃ।

ആകാരോ രുചിരഃ സ്ഥിരശ്ച വിഭവോ വിദ്യാവദാതം മുഖം

തുഷ്ടേ വിഷ്ടപകഷ്ടഹാരിണി ഹരൌ സമ്പ്രാപ്യതേ ദേഹിനാ॥

ഭര്‍തൃഹരേഃ നീതിശതകാത്

ഭര്‍തൃഹരിയുടെ നീതി ശതകത്തി

ല്‍ നിന്നുള്ള ഒരു അമൂല്യ രത്നം

ഈ പ്രപഞ്ചത്തില്‍ ജീവിക്കുന്നവരുടെയെല്ലാം ദുഃഖങ്ങളും ദുരിതങ്ങളും തുടച്ചുനീക്കാന്‍ എന്നും സന്നദ്ധനായി നില്‍ക്കുന്ന ഹരി എന്ന കൃഷ്ണന്‍റെ തിരുവുള്ളം നമ്മില്‍ ഒരാളില്‍ പ്രസാദിച്ചു കഴിഞ്ഞാല്‍

അയാള്‍ ഒരിക്കലും മങ്ങലേല്‍ക്കാത്ത നല്ല പേരെടുക്കുന്ന ഉത്തമന്മാരായ മക്കളെക്കൊണ്ട് അനുഗൃഹീതനാവും.

അയാള്‍ തന്നെ അതി തീവ്രമായി എന്നും സ്നേഹിക്കുന്ന സഹധര്‍മ്മിണിയേ ജീവിതത്തിനു കൂട്ടായി ലഭിക്കും

അയാളുടെ മേലധികാരിയും മുതലാളിയും എല്ലാം അയാള്‍ക്ക് ഏറെ സഹായ സഹകരണങ്ങള്‍ നല്‍കും.

ചങ്ങാതിമാര്‍ അയാളോട് എപ്പോഴും നിറഞ്ഞ സ്നേഹം ഉള്ളവര്‍ ആയിരിക്കും.

അയാളുടെ ബന്ധുക്കള്‍ അയാളോട് അസൂയയും ഈര്‍ഷ്യയും ഒന്നും വച്ചു പുലര്ത്തുകയില്ല.

അയാളുടെ മനസ്സിനെ ഒരു വിധത്തിലുള്ള ആകുലതയോ വേവലാതിയോ ബാധിക്കുകയില്ല.

അയാള്‍ ഏറെ ആകാരഭംഗിയും ആകര്‍ഷണീയതയും കൊണ്ട് അനുഗൃഹീതനാവും

അയാളുടെ വരുമാനസ്രോതസ്സും എന്നും മുടങ്ങാത്തതായിരിക്കും, ഒരിക്കലും കോട്ടം തട്ടാത്ത സ്വത്തുക്കള്‍ അയാള്‍ക്ക് എന്നും ഉണ്ടാവും.

ഇതിനെല്ലാം ഉപരിയായി

അയാളുടെ ബുദ്ധിയിലും ചിന്തയിലും അറിവും ആഭിജാത്യവും നിറഞ്ഞു നില്‍ക്കും, അയാളുടെ നാവില്‍ നിന്ന് നല്ല വാക്കുകള്‍ മാത്രമേ പുറത്ത് വരികയുള്ളൂ

विष्टपकष्टहारिणि the one who removes the miseries of all beings in the world

हरौ Hari.. Krishna

तुष्टे when pleased

सच्चरितः सूनुः son whose character and fame are great

सती प्रियतमा most loving wife

प्रसादोन्मुखः स्वामी a boss who is well disposed

स्निग्धम् मित्रम् loving friends

अवञ्चकः प्रियजनः relatives who are faithful and not deceitful

निष्क्ळेशलेशम् मनः Mind without even a trace of worry or difficulty रुचिरः आकारः attractive form

स्थिरः विभवः wealth which is stable and not depleting

विद्यावदातं मुखं a speeach which is refined by deep learning

च all these

देहिना संप्राप्यते are attained by living beings..