never lose courage even in worst situations

 

त्याज्यं न धैर्यं विधुरेऽपि काले धैर्यात् कदाचित् स्थितिमाप्न्युतात् सः।

जाते समुद्रेऽपि हि पोतभञ्गे संयात्रिको वाञ्छति तर्तुमेव॥

हितोपदेशे

tyājyaṁ na dhairyaṁ vidhure'pi kāle dhairyāt kadācit sthitimāpnyutāt saḥ|

jāte samudre'pi hi potabhañge saṁyātriko vāñchati tartumeva||

hitopadeśe

We must not abandon presence of mind and inherent boldness in us even when the circumstances are most adverse. Presence of mind would take us back to stability and comfort. If a sailor finds that his boat is damaged and leaky while travelling in the sea, still he would like to muster all his resources and try to sail on to the safety of the shores. If the sailor loses his mind and remains inactive, he is sure to drown along with the boat.

(Our beloved leader and Prime Minister Modiji quoted this couplet in his address to the nation yesterday )

ത്യാജ്യം ന ധൈര്യം വിധുരേഽപി കാലേ ധൈര്യാത് കദാചിത് സ്ഥിതിമാപ്ന്യുതാത് സഃ।

ജാതേ സമുദ്രേഽപി ഹി പോതഭഞ്ഗേ സംയാത്രികോ വാഞ്ഛതി തര്തുമേവ॥

ഹിതോപദേശേ

ഏറെ വെല്ലുവിളികളും വിഷമഘട്ടങ്ങളും അഭിമുഖീകരിക്കേണ്ട അവസ്ഥയില്‍ എത്തിപ്പെട്ടാല്‍ പോലും നാം ഒരിക്കലും നമ്മുടെ സ്വതഃസിദ്ധമായ ധൈര്യവും ശുഭാപ്തിവിശ്വാസം നിറഞ്ഞ കാര്യക്ഷമതയും കൈവിടരുത്. മനക്കരുത്ത് നമ്മെ എത്രെ പ്രശ്നങ്ങളുണ്ടായാലും അവയെ നേരിടുവാനും മറികടക്കുവാനും നമ്മെ പ്രാപ്തരാക്കും. കടലിലെ തിരമാലകള്‍ക്കിടയില്‍ അകപ്പെട്ടു പോയ തോണിയില്‍ ദ്വാരം വീണാലും തോണിക്ക് കേടുപാടു സംഭവിച്ചാലും നാവികന്‍ ധൈര്യം കൈവിടുകയില്ല. തോണിയെ ഉപേക്ഷിക്കുകയും ഇല്ല. എല്ലാ കഴിവും പ്രയോഗിച്ചു ശക്തിയോടെ തുഴഞ്ഞു തോണി കരയ്ക്കടുപ്പിക്കുവാന്‍ ശ്രമിച്ചു കൊണ്ടേയിരിക്കും. നാവികന് എത്ര പ്രശ്നങ്ങള്‍ നേരിട്ടാലും തോണി കരയ്ക്കടുപ്പിക്കനമെന്ന ഒരേ ഒരു ലക്ഷ്യമേ ഉള്ളൂ. അല്ലാതെ പകച്ചു നിന്നാല്‍ അയാളും തോന്നിവും തീര്‍ച്ചയായും മുങ്ങിപ്പോവും

(നമ്മുടെ ഏറെ പ്രിയങ്കരനായ പ്രധാനമന്ത്രി മോദിജി ഇന്നലെ അദ്ദേഹം രാഷ്ട്രത്തിനു നല്‍കിയ അഭിസംബോധനയില്‍ ഈ ശ്ലോകം സ്മരിച്ചു. )

education and training in arts and sciences have greater enduring value than use of weapons

 

विद्या शस्त्रं च शास्त्रं च द्वे विद्ये प्रतिपत्तये ।

आद्या हास्याय वृद्धत्वे द्वितीयाद्रियते सदा ॥७॥

Hitopadesham

vidyā śastraṃ ca śāstraṃ ca dve vidye pratipattaye ।

ādyā hāsyāya vṛddhatve dvitīyādriyate sadā ॥7॥

People can get education and training essentiall in two types of activities. The first is the training and gaining expertise in use of weapons and armaments. The second is extensive training in sciences and arts.

As a person reaches advanced age, the training and expertise in use of arms just becomes ineffective. He can either laugh at himself seeing his own clumsiness or alternately if he exerts himself and fails in the right use of arms, he would become the laughing stock of all people around.

However, education and training in arts and sciences have greater enduring value and utility. Such knowledge would remain with people at any age and would attract great respect from all around.

शस्त्रं विद्या training and efficiency in arms, weapons शास्त्रं विद्या training and practice in arts and science इति thus द्वे two विद्ये types of education and training नरस्यfor a human being प्रतिपत्तये वर्तते remain favourites, are preferred by people

आद्या विद्या the first strain of education ..education in arms and weapons वृद्धत्वे when one is of advanced age हास्याय भवति become subject of mere laughing . द्वितीया the second type of education.. in arts and sciences सदा आद्रियते are ever held in great respect, ever praised.

വിദ്യാ ശസ്ത്രം ച ശാസ്ത്രം ച ദ്വേ വിദ്യേ പ്രതിപത്തയേ ।

ആദ്യാ ഹാസ്യായ വൃദ്ധത്വേ ദ്വിതീയാദ്രിയതേ സദാ ॥൭॥

ഹിതോപദേശം

ജനങ്ങള്‍ മിക്കവാറും രണ്ടു വ്യത്യസ്ഥ പദ്ധതികളില്‍ ഉള്ള പഠനക്രമങ്ങളാണ് പിന്തുടരാരുള്ളത്. ചിലര്‍ ആയുധാഭ്യാസത്തിനും അവയുടെ പ്രയോഗത്തിനും ഊന്നല്‍ നല്‍കുന്നു. മറ്റുചിലര്‍ കലകളും ശാസ്ത്രങ്ങളും അഭ്യസിക്കുന്നു.

ആളുകള്‍ക്ക് പ്രായം ഏറുമ്പോള്‍ ആയുധങ്ങളുടെ പ്രയോഗത്തില്‍ ഉള്ള വൈദഗ്ദ്യം സ്വാഭാവികമായി കുറഞ്ഞു വരുന്നു. അവര്‍ക്ക് വയസ്സായി എന്ന് പറഞ്ഞു സ്വയം ചിരിച്ചു കൊണ്ട് അത് സഹിക്കാം. അല്ലെങ്കില്‍ കായികക്ഷമതയുടെ അഭാവത്തിലും ആയുധം പ്രയോഗിക്കാന്‍ ശ്രമിച്ചു അത്രയൊന്നും വിജയിക്കാതെ പരിഹാസം നേരിടാം.

പക്ഷെ കലയിലും ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പരിശീലനവും വൈദഗ്ദ്യവും നെടിയെടുത്തവര്‍ക്ക് അവരുടെ കഴിവുകള്‍ക്ക് നിരന്തരമായ അംഗീകാരം ലഭിച്ചു കൊണ്ടേയിരിക്കും...പ്രായം അതിനൊരു തടസ്സമാവില്ല.

status, weighty presences, all these are achieved by a person through his own activities

 

न कस्यचित्कश्चिदिह प्रभावाद्भवत्युदारोऽभिमतः खलो वा ।।

लोके गुरुत्वं विपरीततां वा स्वचेष्टितान्येव नरं नयन्ति

na kasyacitkaścidiha prabhāvā dbhavatyudāro'bhimataḥ khalo vā ।।

loke gurutvaṁ viparītatāṁ vā svaceṣṭitānyeva naraṁ nayanti

From Hitopadesham

In this world, no one really can become generous and friendly with others, nor can he become the favourite of someone through influence or prodding of anyone else. No one can become an enemy too through external influence

Actually, position of eminence, high status, weighty presences, all these are achieved by a person through his own activities in the right direction, with the right attitude and the correct orientation. The same person would be thrown down in the opposite direction to abysmal ignominy if his activities and attitude deserved such treatment.

(We create and script our own present and future through our own attitude and activities)

इह here कश्चिदपि not even a single नरः man कस्यचित् through प्रभावात् the influence of, through the power and instigation of उदारःgenerous, अभिमतः friendly, favourite खलो inimical, of adverse nature वा भवति happensअस्मिन् in this लोके world नरं man गुरुत्वं status of substance, importance, weightiness तस्य iots विपरीततां opposite वा either स्वचेष्टितानि ones own actions, ones own activities एव only नयन्ति lead

disobedience to State's rules should nver be tolerated

 

आज्ञाभङ्गकरान् राजा न क्षमेत् स्वसुतानपि ।।

विशेषः को नु राज्ञश्च राज्ञश्चित्रगतस्य च ।। 349/102 ।।

हितोपदेशे

ājñābhaṅgakarān rājā na kṣamet svasutānapi ।।

viśeṣaḥ ko nu rājñaśca rājñaścitragatasya ca ।।

349/102 ।।hitopadeśe

A king worth his name should not take lightly or condone the activities of any persons flouting or disobeying the Royal orders, even if the person who broke the order was his own son. If such strictness is not adhered to by the King, then what indeed is the difference between a real king and a king who is seen just in pictures?

The idea is that a king should ensure that his orders are followed in words and spirit by all. No laxity should be allowed.

राजा the king आज्ञा –भङ्ग- करान् who flout, who disobey the Royal Orders स्वसुतान् own sons अपि too न not क्षमेत् excuse, partd नो चेत् if that is not so राज्ञः of the king चित्रगतस्य राज्ञः the king who has gone into a picture the king portrayed in a picture च too अन्तरे between कः what विशेषः special difference नु indeed ?

ആജ്ഞാഭങ്ഗകരാന്‍ രാജാ ന ക്ഷമേത് സ്വസുതാനപി ।।

വിശേഷഃ കോ നു രാജ്ഞശ്ച രാജ്ഞശ്ചിത്രഗതസ്യ ച ।। 349/102 ।। ഹിതോപദേശം

യഥാര്‍ത്ഥ ഭരണ നൈപുണ്യം ഉള്ള ഒരു രാജാവ് തന്‍റെ നിയമങ്ങളും ആജ്നകളും കൃത്യമായി പാലിക്കപ്പെടുന്നു എന്ന് ഉറപ്പു വരുത്തണം. ആജ്ഞാലംഘനം രാജാവിന്‍റെ തന്നെ സ്വന്തം കുമാരനില്‍ നിന്നാണ് സംഭാവിക്കുനതെങ്കില്‍ പോലും അത് അനുവദനീയമല്ല. ഇപ്രകാരം സ്വന്തം ആജ്ഞകള്‍ നടപ്പില്‍ വരുത്താന്‍ കഴിവില്ലാത്ത ഒരു രാജാവിനും ചിത്രത്തില്‍ മാത്രം കാണുന്ന രാജാവിനും തമ്മില്‍ വലിയ വ്യത്യാസം ഒന്നുമില്ല.

pushes the misdeeds under the rug

 

उपकर्ताऽधिकारस्थः स्वापराधं न मन्यते ।।

उपकारं ध्वजीकृत्य सर्वमेवावलुम्पति ।। 341/094

upakartā'dhikārasthaḥ svāparādhaṃ na manyate ।।

upakāraṃ dhvajīkṛtya sarvamevāvalumpati ।। 341/094

Hitopadesham

A person who has reached the position of power never remembers or tries to recall the misdeeds and unrighteous activities he had indulged in during his climb to power, but always used the veil or the benevolent shadow in the shape of good actions and progressive activities undertaken by him and pushes the misdeeds under the rug.

अधिकारस्थः the one who has attained the position of control, authority उपकर्ता who has already helped others स्वापराधं ones own earlier misdeeds, unrighteous actions न मन्यते do not consider seriously पूर्वं earlier कृतं done उपकारं help, service ध्वजीकृत्य portraying as flagship achievement सर्वं everything अवलुम्पति coverएव only

ഉപകര്‍താഽധികാരസ്ഥഃ സ്വാപരാധം ന മന്യതേ ।।

ഉപകാരം ധ്വജീകൃത്യ സര്‍വമേവാവലുമ്പതി ।। 341/094

ഹിതോപദേശം

നല്ലതും അത്രയൊന്നും നല്ലതല്ലാത്തതും ആയ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളിലൂടെ അധികാരസ്ഥാനത്ത് എത്തിപ്പറ്റിയ ആള്‍ പദവിയില്‍ എത്തിയ ശേഷം താന്‍ അതുവരെ ചെയ്ത ഉപകാരങ്ങള്‍ അടിവരയിട്ടു പറഞ്ഞു കൊണ്ട് ജനപിന്തുണ നേടുന്നു. അതേസമയം സ്വന്തം വീഴ്ച്ചകളും അതുവരെ സംഭവിച്ച പോരായ്മകളും എല്ലാം അധികാരമാകുന്ന കൊടിയുടെ നിഴല്‍ കൊണ്ട് മറച്ചുവയ്ക്കാനായിരിക്കും അയാളുടെ നിരന്തര പരിശ്രമം

the one who help us even though far off is our kin

 

परोऽपि हितवान् बन्धुः बन्धुरप्यहितः परः।

अहितं सहजो व्याधिः हितमारण्यमौषधम्॥

हितोपदेशं

paro'pi hitavān bandhūḥ bandhurapyahitaḥ paraḥ|

ahitaṁ sahajo vyādhiḥ hitamāraṇyamauṣadham||

hitopadesham

A person who would do us good is to be considered as a close relative even if he is physically separated from us through great distance or other considerations. At the same time a relative by physical closeness, should be kept at great distance or treated as not so close if he does not think and act in a way that would be beneficial to us.

A disease, which has remained with us all through our lifetime, though very close to us is actually not favourable to us in any way. However, a herbal medicine, growing in a distant forest, though physically far off is to be treated as a very favourable object.

परः distant, distints, separate, not close in any way अपि too हितवान् of positive benefit, of use चेत् ifसः he बन्धुः is a kinsman, a relative आहितः one who wishes or does us not good बन्धुः relative अपि too परः is distant, not close सहजो born with a person and remaining with him naturally व्याधिः disease, malady अहितं भवति becomes unfavourable, inimical परन्तु however आरण्यं born in forest औषधं herb, herbal mediciin हितं favourable, helpful, soothing एव alone भवति becomes

പരോഽപി ഹിതവാന്‍ ബന്ധുഃ ബന്ധുരപ്യഹിതഃ പരഃ।

അഹിതം സഹജോ വ്യാധിഃ ഹിതമാരണ്യമൌഷധം॥

ഹിതോപദേശം

നമുക്ക് നന്മ ചെയ്യാന്‍ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവനോ നന്മ ചെയ്യുന്നവനോ ആയ വ്യക്തി അയാള്‍ അടുത്ത ബന്ധുവോ ചാര്‍ച്ചക്കാരനോ ഒന്നും അല്ലെങ്കില്‍ പോലും അയാളെ ബന്ധുവായി കണക്കാക്കാം. അതേ സമയം ബന്ധുവോ കൂടപ്പിറപ്പോ ഒക്കെ ആണെങ്കിലും നമുക്ക് ശല്യവും ദോഷവും മാത്രം ഉണ്ടാക്കുന്ന ആളെ ശത്രുവായി മാത്രമേ കണക്കാക്കാന്‍ പറ്റൂ.

ചില രോഗങ്ങള്‍ നമ്മുടെ കൂടെ ജനിക്കുമ്പോള്‍ തുടങ്ങി നമ്മെ കാര്‍ന്നു തിന്നു കൊണ്ടിരിക്കുന്നുണ്ടാവാം. കൂടെ എന്നും ഉള്ളത് കൊണ്ട് അവ ബന്ധുക്കളാണോ? അല്ല

അതേസമയം ദൂരെ കാട്ടില്‍ വളരുന്ന ഔഷധ സസ്യങ്ങള്‍.. നമ്മുടെ രോഗം നശിപ്പിച്ച് ജീവിതം തന്നെ തിരിച്ചു നല്‍കുന്നു. ദൂരെ ആണെന്നത്‌കൊണ്ട് അവ ശത്രുക്കള്‍ അല്ലല്ലോ.

diplomacy and tact v use of force

 

उपायेन हि यच्छक्यं न तदशक्यं पराक्रमैः॥

हितोपदेशे

upāyena hi yacchakyaṁ na tadaśakyaṁ parākramaiḥ||

hitopadeśe

आकारैरिङ्गितैर्गत्या चेष्टया भाषणेन च।

नेत्रवक्त्रविकारेण लक्ष्यतेऽन्तर्गतं मनः॥

हितोपदेशे २-५०

ākārairiṅgitairgatyā ceṣṭayā bhāṣaṇena ca|

netravaktravikāreṇa lakṣyate'ntargataṁ manaḥ||

hitopadeśe 2-50

यानि कानि च मित्राणि कर्तव्यानि शतानि च।

हितोपदेशे १।५३

yāni kāni ca mitrāṇi kartavyāni śatāni ca|

hitopadeśe 1|53

When something is to achieved through persuasion and diplomacy that cannot be realized through show of strength or application of brute force

The thoughts and emotions concealed deep inside the mind could easily be inferred by the following manifestations.

1. The physical appearance of the person 2. The desires exhibited directly or indirectly 3. By gestures and gesticulations 4. The way of talking 5. The way of peculiar movements of eyes and lips

Wherever, in whatever manner and whenever one can make friends, such camaraderie should be fostered with hundreds such people.

from hithopadesam

ഉപായേന ഹി യച്ഛക്യം ന തദശക്യം പരാക്രമൈഃ॥

ഹിതോപദേശേ

നേത്രവക്ത്രവികാരേണ ലക്ഷ്യതേഽന്തര്ഗതം മനഃ॥

ഹിതോപദേശേ ൨-൫൦

യാനി കാനി ച മിത്രാണി കര്‍തവ്യാനി ശതാനി ച।

ഹിതോപദേശേ ൧।൫൩

ഉപായവും നയപ്രയോഗവും കൊണ്ട് മാത്രം നേടിയെടുക്കാന്‍ പറ്റുന്ന കാര്യങ്ങള്‍ ഒരിക്കലും പരാക്രമവും ശക്തിയും പ്രയോഗിച്ച് നേടാന്‍ സാധിക്കുകയില്ല

ഒരു വ്യക്തിയുടെ മനസ്സില്‍ ഒളിഞ്ഞു കിടക്കുന്ന വികാരങ്ങളും വിചാരങ്ങളും എന്തെന്ന് മനസ്സിലാക്കാന്‍ താഴെ പറയുന്ന കാര്യങ്ങള്‍ ശ്രദ്ധയോടെ നിരീക്ഷിച്ചാല്‍ മതി.

൧. അയാളുടെ ആ സമയത്തെ രൂപവും വേഷവും. ൨. അയാള്‍ പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന താല്പര്യങ്ങളും ആഗ്രഹങ്ങളും. ൩ അയാള്‍ പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന ആംഗ്യങ്ങളും ശരീര ചലനങ്ങളും ൪. അയാള്‍ സംഭാഷണം ചെയ്യുന്ന വിധം, അയാളുടെ സംഭാഷണത്തില്‍ വരുന്ന കാര്യങ്ങള്‍ ൫. അയാളുടെ കണ്ണുകളുടെയും ചുണ്ടുകളുടെയും പ്രത്യേക തരത്തിലുള്ള ചലനങ്ങള്‍

ഒരാള്‍ക്ക് എപ്രകാരമെല്ലാം, എവിടെ എല്ലാം ഏതു സമയത്തെല്ലാം സൌഹൃദങ്ങള്‍ സമ്പാദിക്കാന്‍ അവസരം കിട്ടുന്നുവോ അതെല്ലാം ഉപയോഗിച്ച നൂറു കണക്കില്‍ ചങ്ങാതിമാരെ നേടിയെടുക്കണം.

ഹിതോപദേശത്തില്‍ നിന്ന്

This body is just like an earthen pot

प्रतिक्षणमयं कायः क्षीयमाणो न लक्ष्यते।

आमकुम्भ इवाम्बःस्थो विशीर्णः सन्विभाव्यते॥

इन्दिश्चे स्प्रूचे १८४२ हितोपदेशे

pratikṣaṇamayaṁ kāyaḥ kṣīyamāṇo na lakṣyate|

āmakumbha ivāmbaḥstho viśīrṇaḥ sanvibhāvyate||

indiśce sprūce 1842 hitopadeśe

This human body of ours is facing the process of decay and dissipation during every moment of our existence and this fact is neither seriously perceived by us, nor noticed by us with requisite concern. This body is just like an earthen pot, made of raw clay, given the shape, and not yet hardened by firing, but kept immersed in water. The water just makes the pot dissipate slowly but the deformation is not noticed by until we try to move the piece. The earthen pot under water just dissipates into mud. Likewise the human body, finally dissipates.. and becomes merged with the five elements.

From Hitopadesham

𝓴 𝓿 𝓪𝓷𝓪𝓷𝓽𝓱𝓪𝓷𝓪𝓻𝓪𝔂𝓪𝓷𝓪𝓷

प्रतिक्षणं every moment अयं this कायः body (of ours) क्षीयमाण: is getting decayed, is getting destroyed इति thus न लक्ष्यते not seen, not understood, not watched in the correct perspective अयं कायः this body अम्बस्थः kept immersed in water आम unfired, raw कुम्भ earthen pot इव like विशीर्णः dissipated सन् being विभाव्यते noticed only later

intelligence vs raw physical power

मतिरेव बलाद् गरीयसी यदभावे करिणामियं दशा ।

इति घोषयतीव डिण्डिमः करिणो हस्तिपकाहतः क्वणन् ॥

गुणरत्न -८ (सा. ६५३) हितोपदेश

matireva balād garīyasī yadabhāve kariṇāmiyaṃ daśā ।

iti ghoṣayatīva ḍiṇḍimaḥ kariṇo hastipakāhataḥ kvaṇan ॥

guṇaratna -8 (sā. 653) hitopadesh

Size of the body and physical strength need not be as important as intelligence and cleverness in deciding a persons importance. The tiny mahout (the man controlling the elephant) walks ahead and the huge elephant follows hime obediently, and the bell attached to the neck of the elephant is chiming repeatedly saying the intelligence is stronger than mere physicial strength.

If physical strength was the controlling factor, then the mahout would have been helpless.

മതിരേവ ബലാദ് ഗരീയസീ യദഭാവേ കരിണാമിയം ദശാ ।

ഇതി ഘോഷയതീവ ഡിണ്ഡിമഃ കരിണോ ഹസ്തിപകാഹതഃ ക്വണന്‍ ॥

ഹിതോപദേശം

ശരീരത്തിന്‍റെ വലിപ്പവും ബലവും ഒന്നും അല്ല ഒരു വ്യക്തിയുടെ പ്രാധാന്യം നിശ്ചയിക്കുന്നത്. ഒരാളുടെ ബുദ്ധിശക്തിയും കാര്യക്ഷമതയും അയാളെ നേതാവാക്കുന്നു. ചെറിയ ശരീരമുള്ള പാപ്പാന്‍‌ മുന്നില്‍ നടക്കുമ്പോള്‍ അയാളുടെ പിന്നില്‍ അനുസരണയോടെ നടക്കുന്ന കൂട്ടനായ ശരീരമുള്ള ആനയെ കണ്ടിട്ടില്ലേ. ആ ആനയുടെ കഴുത്തില്‍ ഒരു മണിയും കെട്ടിയിട്ടുണ്ട്. ആ മണി വീണ്ടും വീണ്ടും മുഴങ്ങുന്നത ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞുകൊണ്ടാണ് .. “ബുദ്ധിയാണ് വലുത്, ശരീരത്തിന്‍റെ വലിപ്പവും ശക്തിയും അല്ല. “

No one has the power to undo the commands of fate.

गगनविहारी कल्मषध्वंसकारी दशशतकरधारी ज्योतिषां मध्यचारी ।

विधुरपि विधियोगाद् ग्रस्यते राहुणासौ लिखितं अपि ललाटे प्रोज्झितुं कः समर्थः ॥२१॥

हितोपदेशे

gaganavihārī kalmaṣadhvaṃsakārī daśaśatakaradhārī jyotiṣāṃ madhyacārī ।

vidhurapi vidhiyogād grasyate rāhuṇāsau likhitaṃ api lalāṭe projjhituṃ kaḥ samarthaḥ ॥21॥

hitopadeśe

Even the strongest and the most influential persons who appear to have all advantages in life stacked in their favour often face misfortune and even destruction when attacked by fate. No one could ever erase what is written by fate on his forehead

The moon is prominently moving across the sky in all his glory. It has the capacity and charisma that would remove unhappiness and darkness from the whole of the world. The moon operates with innumerable, tens of hundreds of, bright rays. The moon has the most prominent place in the middle of celestial planets.

In spite of all these advantages, even that powerful moon, at times get eclipsed through attack from the shadow planet Rahu.. It is the operation of fate when the time is unfavourble.

No one has the power to undo the commands of fate.

गगनविहारी the one who moves freely and at will all across the open sky कल्मष dirt, blemish, dejection ध्वंस कारी destroyer दश शत कर धारी having tens of hundred of rays, having hundreds of hands ज्योतिषां of the great celestial planets and stars मध्यचारी moving prominently in the middle एवं विधः thus सन् being अपि although विधुःthe moon विधि योगात् by the unfortunate conjunction with fate राहुणा by the shadow planet Rahu ग्रस्यते is attacked, obliterated ललाटे on the forehead लिखितं written प्रोज्झितुं write off, erase समर्थः efficient कः who is

ഗഗനവിഹാരീ കല്മഷധ്വംസകാരീ ദശശതകരധാരീ ജ്യോതിഷാം മധ്യചാരീ ।

വിധുരപി വിധിയോഗാദ് ഗ്രസ്യതേ രാഹുണാസൌ ലിഖിതം അപി ലലാടേ പ്രോജ്ഝിതും കഃ സമര്ഥഃ ॥൨൧॥

ഹിതോപദേശേ

ഏറെ പണവും പ്രതാപവും പിടിപാടും എല്ലാം ഉള്ളതായി കാണപ്പെടുന്ന എള്ള സൌഭാഗ്യങ്ങളിലും ആറാടി നില്‍ക്കുന്ന വ്യക്തികള്‍ പോലും വിധിവൈപരീത്യം സംഭവിക്കുമ്പോള്‍ വിഷമങ്ങളിലേക്കും എന്തിനു, വിനാശത്തിലേക്ക് പോലും വഴുതി വീണു എന്നിരിക്കും. കപാലത്തില്‍ വിധി കുറിച്ചിട്ടിരിക്കുന്നത് മായ്ച്ചുകളയാനുള്ള കഴിവ് ആര്‍ക്കാണ് ഉള്ളത്?

ചന്ദ്രനെ നോക്കൂ. ആകാശത്തില്‍ മറ്റു ഗ്രഹങ്ങളുടെ മദ്ധ്യത്തില്‍ വളരെ പ്രാധാന്യത്തോടെ ഞെളിഞ്ഞു നടക്കുന്നു. എല്ലാവരുടെയും ദുഃഖം അകറ്റുവാനും ലോകത്തില്‍ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ഇരുട്ട് തുടച്ചു നീക്കുവാനും സ്വന്തം കുളിര്‍മ്മയേറിയ കിരണങ്ങള്‍ ഉപയോഗിക്കാന്‍ ചന്ദ്രന് കഴിയും. പത്തല്ല നൂറു കണക്കില്‍ കയ്യുകള്‍ പോലുള്ള രശ്മികള്‍ ചന്ദ്രന്നുണ്ട്. ഗ്രഹങ്ങളുടെ മദ്ധ്യത്തില്‍ ചന്ദ്രന്‍റെ സ്ഥാനം അദ്വിതീയം ആണെന്നതില്‍ ആര്‍ക്കും സംശയമില്ല.

പക്ഷെ ചീത്ത സമയം ഉണ്ടാവുമ്പോള്‍ ഇതേ ചന്ദ്രനെ രാഹു എന്ന ദുഷ്ടഗ്രഹം ആക്രമിക്കുന്നു. ഇരുളിന്റെ രൂപത്തില്‍ ഗ്രഹണസമയത്ത് രാഹു ചന്ദ്രനെ വിഴുങ്ങുന്നു. ആ വിനാശത്തില്‍ നിന്ന് ചന്ദ്രനെ രക്ഷിക്കുവാന്‍ ആ സമയത്ത് ആര്‍ക്കും സാധ്യമല്ല.

വിധി നെറ്റിയില്‍ കുറിച്ചത് മായ്ച്ചു കളയാന്‍ ആര്‍ക്കു കഴിയും ?

disadvatages and dangers visit us in a bunch

आपदाम् आपतन्तीनां हितोप्यायाति हेतुताम् । 

मातृजङ्घा हि वत्सस्य स्तम्भीभवति बन्धने ॥३०॥

हितोपदेशे

āpadām āpatantīnāṃ hitopyāyāti hetutām ।

mātṛjaṅghā hi vatsasya stambhībhavati bandhane ॥30॥

hitopadeśe

When one is facing multiple dangers, even factors which are normally favorable to him become hostile and combine to add to his misery. The knee of the mother cow where the calf takes shelter normally and finds safety , becomes its restraining and tying post where the owner of the cow ties the calf to keep it in captivity.

हितः an object or person who is friendly and favourable अपि too आपतन्तीनां at the time of being confronted आपदां of dangers हेतुतां cause आयान्ति becomes . वत्सस्य of the calf बन्धने in getting bound, in made captive मातृजङ्घा the knee of the mother cow हि even स्तंभीभवति becomes the tying post.

ആപദാം ആപതന്തീനാം ഹിതോപ്യായാതി ഹേതുതാം । മാതൃജങ്ഘാ ഹി വത്സസ്യ സ്ടംഭീ ഭവതി ബന്ധനേ ॥൩൦॥

ഹിതോപദേശേ

ഒരു മനുഷ്യന്‍ വിധിവൈപരീത്യം മൂലം വെല്ലുവിളികള്‍ നേരിടുന്ന അവസരങ്ങളില്‍ പലപ്പോഴും അയാള്‍ക്ക് നല്ല കാലത്ത് ഏറെ ഉപകാരപ്രദങ്ങളും അനുകൂലങ്ങളും ആയിരുന്ന വ്യക്തികളും വസ്തുക്കളും പോലും ഉപദ്രവങ്ങളും ആപത്തും നല്കുന്നവയായി മാറാറുണ്ട്‌. പശുക്കിടാവ്‌ ഏറെ സന്തോഷത്തോടെ അമ്മപ്പശുവിന്‍റെ കാലിനു ചുറ്റും ഇഴുകിച്ചേര്‍ന്ന് നില്‍ക്കുന്നത് കണ്ടിട്ടില്ലേ.. പക്ഷെ അതെ കിടാവിനെ വലിച്ച് ഇറുക്കി അനങ്ങാതെ കെട്ടി നിര്‍ത്തുവാനുള്ള കുറ്റിയായി അതെ അമ്മപ്പശുവിന്‍റെ കാലുകളാണ് കറവക്കാരന്‍ ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

the strategy should be target-specific..

the strategy should be target-specific..

----------------------------------------

मित्रं स्वच्छतया रिपुं नयबलैर्लुब्धं धनैरीश्वरं।

कार्येण द्विजमादरेण युवतिं प्रेम्णा समैर्बान्धवं॥

अत्युग्रं स्तुतिभिर् गुरुं प्रणतिभिर्मूर्खं कथाभिर्बुधं।

विद्याभी रसिकं रसेन सकलम् शीलेन कुर्याद्वशं॥

mitraṁ svacchatatayā ripuṁ nayabalairlubdhaṁ dhanairīśvaraṁ|

kāryeaṇa dvijamādareṇa yuvatiṁ premṇā samairbāndhavaṁ||

atyugraṁ stutibhir gururṁ praṇatibhirmūrkhaṁ kathābhirbhudhaṁ|

vidyābhī rasikaṁ rasena sakalam śīlena kuryādvaśaṁ||

हितोपदेशम्

hitopadeśam

-------------------

A quote from Hitopadesham..

In Sanskrit literature the parables and small stories of Hitopadesham, interspersed with wise slokas too.. is considered great.. almost on equal footing with Panchantantram..

The work is placed to the 9th or 10 th century of CE,, and the author is one Narayana Kavi..

This is a case where the work is very famous, but very little is known about it historically.. Some scholars place it to the terrain of Nepal..

==========

Meaning of the slokam with comments

----------------------------------

One can always maintain intimacy with a bosom friends by being just natural.

With appropriate strategy and show of strength one can keep his enemy at bay.

A miser can be kept pleased only by supply of more funds,( so also every officer or superintendent)

One's favourite God can be propitiated through service ( to all humans).

A beautiful young lady can be made happy through romance (not for old uncles like me....I just quote hitopadesam).

One's relatives will be happy if one shows the sense of equality and identify with them. We lose many close relations by flaunting our own so called status.

For the parents we are just the sons and daughters and for the siblings we are only brothers or sisters.( for them does it make any difference that you are a top bureaucrat or a stinkingly rich businessman?)

To keep a ferocious being away from attacking us is only through vocal praise in place or out of place ( the ferocious thing can appear in so many forms....wife, boss. mother in law, to cite a few examples) .

The only way the preceptor can be kept happy is by prostrating at his feet (it will do more good to the disciple than the teacher..especially when the disciple is prostrating just to pull the master down).

The learned person will be pleased when one shares his knowledge and erudition with humility. .

One can keep an inveterate idiot in happiness only by engaging him with silly talk.

A connoisseur in fine arts will be pleased when the art is performed to perfection.

And everyone in the world will be pleased with one's good manners and character.

basic traits inherent in a person would show their face sooner or later

न धर्मशास्त्रं पठतीति कारणं न चापि वेदाध्ययनं दुरात्मनः ।

स्वभाव एवात्र तथातिरिच्यते यथा प्रकृत्या मधुरं गवां पयः ॥

हितोपदेशे

na dharmaśāstraṃ paṭhatīti kāraṇaṃ na cāpi vedādhyayanaṃ durātmanaḥ ।

svabhāva evātra tathātiricyate yathā prakṛtyā madhuraṃ gavāṃ payaḥ ॥

hitopadesha

Study of Vedas or religious scripture or erudition in the rules and procedures as per texts prescribed as moral codes would not be a reason that would convert a person with inborn evil character into a well adjusted noble gentleman. The inherent traits and inborn propensities always rule the mind and activities of a person.. and such traits of character take the upper hand over education and training. It is like the fact that a cow’s milk will be sweet by nature, and it would be impossible to remove that sweetness.

Here the idea canvassed is not that one should not study and equip himself in lifestyle management. It is only a subtle warning that the basic traits inherent in a person would show their face sooner or later and that one should always be on the guard.

दुरात्मनः for a person of evil mind and habits उन्नमनाय upliftment, improvement धर्मशास्त्रं scriptures about morality and established laws and rituals पठति reading, studying इति thus कारणं reason deciding factor न not वेदाध्ययनं deep study of scriptures or vedas अपि न too अत्रhere स्वभावः basic nature, inherent traits and inborn propensities एव only अतिरिच्यते are pronounced, take upper hand यथा just like प्रकृत्या by nature मधुरं sweet गवां पयः the milk of a cow

ന ധര്‍മശാസ്ത്രം പഠതീതി കാരണം ന ചാപി വേദാധ്യയനം ദുരാത്മനഃ ।

സ്വഭാവ ഏവാത്ര തഥാതിരിച്യതേ യഥാ പ്രകൃത്യാ മധുരം ഗവാം പയഃ ॥

ഹിതോപദേശം

ആത്യന്തികമായി ദുഷ്ടസ്വഭാവം ഉള്ള ഒരാള്‍ ധര്‍മ്മശാസ്ടത്തില്‍ പ്രാവീണ്യം നേടിയത് കൊണ്ടോ ലു വേദങ്ങളും അധ്യയനം ചെയ്തത് കൊണ്ടോ മാത്രം എല്ലാ ദുഷ്ടതയും മാറി അയാള്‍ ഒരു മഹാന്‍ ആവും എന്നൊന്നും പ്രതീക്ഷിക്കരുത്. ഒരാളുടെ നന്മയ്ക് അടിസ്ഥാനപരമായ കാരണം അയാളുടെ സ്വഭാവശുദ്ധി ആണ്. സ്വതവേ തന്നില്‍ ഉള്ള മാനസികവും കായികവും ആയ പ്രവണതകള്‍ മറ്റെന്തിനെക്കാളും കൂടുതല്‍ ശക്തിയോടെ ഒരാളെ നയിക്കുന്നു. നോക്കൂ. എന്തൊക്കെ ചെയ്താലും പശുവിന്റെ പാലിനുള്ള മാധുര്യം ഇല്ലാതാക്കാന്‍ പറ്റുമോ?

ഇവിടെ നല്ലതൊന്നും പഠിക്കേണ്ട എന്നല്ല പറയുന്നത്,ഉദ്ദേശിക്കുന്നത് . എത്രയൊക്കെ പഠിച്ചാലും സ്വയം നിയന്ത്രിക്കാന്‍ ശ്രമിച്ചാലും സ്വന്തം സ്വഭാവം പലപ്പോഴും തലപൊക്കി കാണിക്കും, അതിനെക്കുറിച്ച് ജാഗ്രത വേണം എന്ന് മാത്രം

fate doesno spare even the most powerful

अवश्यं भाविनो भावा भवन्ति महताम् अपि ।

नग्नत्वं नीलकण्ठस्य महाहिशयनं हरेः ॥२८॥

hitopadesha mahasubhashita sangraham 3282

avaśyaṃ bhāvino bhāvā bhavanti mahatām api ।

nagnatvaṃ nīlakaṇṭhasya mahāhiśayanaṃ hareḥ ॥28॥

Even in matters pertaining to the strongest and most influential people, something that is destined to happen will surely happen. It cannot be otherwise. It cannot be prevented. See, Lord Shiva the Neelakanta, in spite of being the all powerful God, had to just to wander and dance in the open stark naked. Lord Hari the Vishnu, an equally powerful God has to be satisfied with having a bed made of the curling body of a snake, floating in the milky ocean.

( There is a famous story that Lord Shiva once severed off the head of Brahma and to atone for that sin he had to assume the form of a naked beggar, wandering all around carrying a bowl made of skull, canvassing alms.. It is also famous that Lord Vishnu sleeps in Yoganidra atop the curling body of the snake Anantha or Adisesha floating in the Milky ocean

महतां great people, people with power and influenceअपि too भाविनः what is destined to happen भावाः things भवन्ति happen. यथा in the manner of नीलकण्ठस्य of the blud necked Shiva नग्नत्वं nakedness हरेःof Hari the Vishnu महाहिशयनं sleeping atop a huge snake च too

അവശ്യം ഭാവിനോ ഭാവാ ഭവന്തി മഹതാം അപി ।

നഗ്നത്വം നീലകണ്ഠസ്യ മഹാഹിശയനം ഹരേഃ ॥൨൮॥

ഹിതോപദേശം മഹാസുഭാഷിത സംഗ്രഹം 3282

എത്ര പ്രതാപവും ആജ്ഞാശക്തിയും ഉള്ള മഹാന്മാരുടെ കാര്യത്തില്‍ ആയാല്‍ പോലും എന്തെങ്കിലും ദുരവസ്ഥയോ ദൌര്‍ഭാഗ്യമോ സംഭവിക്കണം എന്നാണു വിധിയുടെ നിശ്ചയം എന്നുണ്ടെങ്കില്‍ അത് സംഭവിച്ചിരിക്കും. അത്തരം സംഭവങ്ങള്‍ ഇല്ലാതാക്കാന്‍ ആര്‍ക്കും കഴിയില്ല. നോക്കൂ, സര്‍വശക്തനായ നീലകണ്‌ഠനായ ഭഗവാന്‍ ശിവന്‍ വസ്ത്രമൊന്നും ധരിക്കാതെ ആടിപ്പാടിക്കൊണ്ട് ഭിക്ഷയെടുക്കേണ്ടി വന്നു. അതുപോലെ തന്നെ അതിശക്തനായ ഭഗവാന്‍ ഹരി ചുരുണ്ടുകിടക്കുന്ന ഒരു പാമ്പിനെ കിടക്കയാക്കി അതിനു മുകളില്‍ ഉറങ്ങേണ്ടി വന്നു.

(അതിക്രുദ്ധനായി ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശിരസ്സ് നുള്ളിയെടുത്ത ശിവന്‍ ബ്രഹ്മഹത്യാ പാപം ബാധിച്ച് അതില്‍ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാന്‍ വേണ്ടി കപാലം കൊണ്ടുള്ള പിച്ചചട്ടിയും ഏന്തി നഗ്നനായി ഭിക്ഷ യാചിച്ച കഥ ഒട്ടേറെ പുരാണങ്ങളില്‍ കാണാം. ഭഗവാന്‍ ഹരിയാകട്ടെ പാല്‍ക്കടലില്‍ യോഗനിദ്രയില്‍ കിടക്കുന്നത് ആയിരം തലയുള്ള സര്‍പ്പവര്യനായ അനന്തന്‍ എന്ന ആദിശേഷന്‍റെ ചുരുണ്ടുകിടക്കുന്ന ശരീരം കിടക്കയാക്കിക്കൊണ്ടാണ്. )

nothing can be more painful that meeting death

मर्तव्यमिति यद्दुःखं पुरुषस्योपजायते।

शक्यस्तेनानुमानेन परोऽपि परिरक्षितुम्॥

इन्दिश्चे स्प्रुचे २१२९ हितोपदेशे विक्रमाङ्कदेवचरिते

martavyamiti yadduḥkhaṁ puruṣasyopajāyate|

śakyastenānumānena paro'pi parirakṣitum||

indiśce spruce 2129 hitopadeśe vikramāṅkadevacarite

Maybe you have reached a stage where you have no choice but to face death. Just imagine the pain and trauma that will haunt you. If you can internalize that pain, then you would never wish death for even your staunch enemies. You would only attempt sincerely to avoid the killing of even an avowed enemy

Yes, this is the idea that instigates activists against capital punishment

knowledge without its application is merely a dead weight

अवशेन्द्रियचित्तानां हस्तिस्नानमिव क्रिया ।

दुर्भगाभरणप्रायो ज्ञानं भारः क्रियां विना ॥

Sanskrit quote nr. 3276 (Maha-subhashita-samgraha) hitopadesham

avaśendriyacittānāṃ hastisnānamiva kriyā |

durbhagābharaṇaprāyo jñānaṃ bhāraḥ kriyāṃ vinā

If the mind, organs and limbs of a person are not within control all the activities undertaken by a person would go waste simply like the bath given to an elephant ( An elephant even when it is given a thorough bath, smears its whole body with dust and dirt immediately on emerging from the pond. So the bath is just a waste. )

Mere knowledge without its application for useful activities is merely a dead weight and a liability…just like the ornaments worn by a lady who is neither attractive nor lucky.

अवश not in control इन्द्रिय organs and senses चित्तानां mind क्रियाः action, work हस्तिelephant स्नानं bath इव like व्यर्थं wasteful भवति becomesदुर्भगा luckless, attractionless lady आभरण ornaments प्रायःlike ज्ञानं knowled क्रियां action विना without भारं dead weight भवति becomes

അവശേന്ദ്രിയചിത്താനാം ഹസ്തിസ്നാനമിവ ക്രിയാ |

ദുര്‍ഭഗാഭരണപ്രായോ ജ്ഞാനം ഭാരഃ ക്രിയാം വിനാ

ഹിതോപദേശം മഹാസുഭാഷിത സംഗ്രഹം 3276

ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മനസ്സും പൂര്‍ണ്ണമായും സ്വന്തം നിയന്ത്രണത്തില്‍ സൂക്ഷിക്കുവാന്‍ കഴിയാത്ത ഒരു വ്യക്തി ചെയ്യാന്‍ പുറപ്പെടുന്നതും ചെയ്തു തീര്‍ക്കുന്നതും ആയ (മിക്കവാറും) എല്ലാ കാര്യങ്ങളും പരാജയത്തില്‍ കലാശിക്കും. അത് ആനയെ കുളിപ്പിക്കുന്നത് പോലെയാണ്. കുളിച്ച് ഉടനെ ശരീരം മുഴുവന്‍ മണ്ണ് ചീറ്റി ആന വീണ്ടും പഴയപോലെ പൊടി പുരണ്ടു നില്‍ക്കുന്നത് കാണാറില്ലേ?

നല്ല കാര്യങ്ങള്‍ വേണ്ടവിധത്തില്‍ ചെയ്തു തീര്‍ക്കാന്‍ ഉതകാത്ത അറിവ്, അത് എത്ര വലുതാണെങ്കിലും ഭാഗ്യവും ഭംഗിയും കുറഞ്ഞു പോയ പെണ്ണ് അണിയുന്ന ആഭരണങ്ങള്‍ പോലെ വെറും പാഴ് ചുമടായിരിക്കും

always be restrained in using words, and stick on to the words given

रक्षितव्यं सदा वाक्यं वाक्याद् भवति नाशनम् ।

हंसाभ्यां नीयमानस्य कूर्मस्य पतनं यथा ॥५॥

हितोपदेशे

rakṣitavyaṃ sadā vākyaṃ vākyād bhavati nāśanam ।

haṃsābhyāṃ nīyamānasya kūrmasya patanaṃ yathā ॥5॥

hitopadeśe

One should always be restrained in using words, and should stick on to the words given. The tortoise which was being carried in the air by two swans faced his destruction because he lost control over his words

The story is famous. There was a drought in the jungle and a tortoise was desperate over the drying up of the pond in which he lived. He had two swans as friend. He sought their help to shift to some distant place where there was lot of water. The swans offered to transport him to a distant lake. The plan was that the tortoise would bite firmly in the middle of a piece of log and that the swans would hold the two ends of the log and fly up and carry the friend up in the air and deposit him in his new pond. However all the three agreed on a strict condition that the tortoise would not open his mouth during the aerial transportation. The reason was obvious. If he opened the mouth during the flight, he would fall down to open land and face his nemesis.

As planned, the swans took off holding the log with the tortoise dangling down biting it. As the parade in the air progressed, some urchins playing far below in the ground noticed the strange journey in progress and they clapped and shouted in amazement and glee.

The tortoise in flight heard the shouts emanating from the earth below and could not restrain his curiosity. Just for a moment he forgot himself and his assurance about not opening the mouth, lost his grip on the log and descended down in a steep fall to the ground where he was caught and was gobbled up.

Therefore, restraint in words, and care in keeping words can make all the difference between life and earth.

वाक्यं words सदा always रक्षितव्यं should be kept in control, kept in restraint हंसाभ्यां by swans नीयमानस्य being led कूर्मस्य of the tortoise पतनं fallयथा like वाक्याद् from words नाशनं भवति nemesis, destruction arises

രക്ഷിതവ്യം സദാ വാക്യം വാക്യാദ് ഭവതി നാശനം ।

ഹംസാഭ്യാം നീയമാനസ്യ കൂര്‍മസ്യ പതനം യഥാ ॥൫॥

ഹിതോപദേശേ

‘ഒരാള്‍ എപ്പോഴും സ്വന്തം വാക്കുകളില്‍ നിയന്ത്രണം പാലിക്കണം, പറഞ്ഞതു പോലെ മാത്രം പ്രവര്‍ത്തിക്കണം. അരയന്നങ്ങളുടെ സഹായത്തോടെ ആകാശത്തിലൂടെ പറന്നു നടന്ന ആമ സ്വന്തം വാക്കുകള്‍ മറന്നത് കൊണ്ട് വിനാശം നേരിട്ടു’

ആ കഥ പ്രസിദ്ധമാണല്ലോ. കാറ്റില്‍ അപകടകരമായ വരള്‍ച്ച ഉണ്ടായി. വട്ടിവരണ്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു തടാകത്തില്‍ താമസിച്ചിരുന്ന ആമയ്ക്ക് വേവലാതിയായി. അവനെ രക്ഷിക്കാന്‍ അവന്‍റെ സുഹൃത്തുക്കളായ രണ്ടു അരയന്നങ്ങള്‍ തയാറായി. കൂടുതല്‍ വെള്ളം ഉള്ള ദൂരെയുള്ള വല്ല സ്ഥലത്തേയ്ക്കും ആമയെ ആകാശമാര്‍ഗ്ഗം കടത്തിക്കൊടുക്കുവാന്‍ അവര്‍ തയാറായി. ഒരു വടിയുടെ നടുവില്‍ ആമ ദൃഡമായി കടിച്ചിരിക്കണം വടിയുടെ രണ്ടു അറ്റങ്ങളും തൂക്കി എടുത്ത് അരയന്നങ്ങള്‍ ആകാശത്തിലൂടെ പറന്നു ദൂരെ വേറെ ഒരു ജലാശയത്തിലേക്ക് ആമയെ എത്തിക്കും. ഇതായിരുന്നു അവരുടെ പരിപാടി. പക്ഷെ ഈ യാത്രയ്ക്ക് കര്‍ശനമായ ഒരു നിബന്ധന്‍ ഉണ്ടായിരുന്നു.. ഈ ആകാശയാത്രക്കിടയില്‍ ആമ ഒരു കാരണവശാലും വായ തുറക്കരുത്. കാരണം വ്യക്തമാണ്. വായ തുറന്നാല്‍ താഴെ തുറന്നു വിശാലമായി കിടക്കുന്ന ഭൂമിയില്‍ വീഴുകയായിരിക്കും ആമയുടെ ഗതി.

നിശയിച്ച് ഉറപ്പിച്ച പോലെ ആ വടിയും പൊക്കി അരയന്നങ്ങള്‍ ഉയരെ പറന്നു. വടിയുടെ നടുവില്‍ ആമ കടിച്ചു തൂങ്ങുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ആകാശത്തിലൂടെയുള്ള ഈ വിനോദസഞ്ചാരം ആരംഭിച്ചപ്പോള്‍ താഴെ തെരുവില്‍ കളിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ചില പയ്യന്മാര്‍ ഈ രസകരമായ കാഴ്ച കണ്ടു വിസ്മയത്തോടെ കൈകൊട്ടുകയും ഉറക്കെ പലതും വിളിച്ചു പറയുകയും ചെയ്തു കൊണ്ടേയിരുന്നു. ആകാശയാത്രയില്‍ ആയിരുന്ന ആമ ഈ ആരവങ്ങള്‍ കേള്‍ക്കാനിടയായി. താഴെ എന്താണ് നടക്കുന്നത് എന്നറിയാനുള്ള ഉല്‍ക്കണ്ഠ നിയന്ത്രിക്കാന്‍ ആമയ്ക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. ഒരു നിമിഷം, ഒരേ നിമിഷം എന്താണ് സംഭവിക്കുന്നത് എന്ന് ചോദിക്കാന്‍ വേണ്ടി സ്വയം മറന്ന ആമ വായ തുറന്നു. അതോടെ വടിയിലെ പിടി വിട്ടു. ആമ ഭൂമിയിലേയ്ക്ക് കുത്തനെ വീണു. ആള്‍ക്കാര്‍ അവനെ പിടിച്ച് ശാപ്പിട്ടു.

അതാണ്‌, വാക്കുകളില്‍ വേണ്ട നിയന്ത്രണം ഒരാളുടെ ജീവിതവും മരണവും വരെ തീരുമാനിച്ചേക്കും.

Unexpected things can bring in intense grief. We have absolutely no control over the happenings

अकाण्डपातजातानामार्द्राणां मर्मभेदिनाम्।

गाढशोकप्रहाराणामचिन्तैव महौषधम्।।

From Hitopadesham

akāṇḍapātajātānāmārdrāṇāṃ marmabhedinām।

gāḍhaśokaprahārāṇāmacintaiva mahauṣadham॥

hitopadeśe॥

For bouts of intense grief arising out of totally unexpected sources as if they are bolts from the blue, and when such incident is giving intense pain because of its fluid and raw nature and is piercing the vitals, the only medicine that can be applied is just diverting the thoughts, or weaning away the mind from the gloomy thoughts through repeated attempts.

Life is like that. Unexpected things can bring in intense grief. We have absolutely no control over the happenings. We have no power to change the situation too. Such grief would cause intense pain too. However life has to go on and we have to survive. The only way is to try to divert the mind from the utterly tormenting train of thoughts. Given time, the mind, and the person would somehow recover.

The advice comes in Hitopadesham in the context of some story. However, the statement has universal relevance.

अकाण्ड पात जातानां arising out of unexpected, accidental fall आर्द्राणां raw and causing repeated feelings मर्मभेदिनां piercing the vital organs गाढ शोक प्रहाराणां hits, bouts of intense grief महौषधं potent medicine अचिन्ता एव turning away from the thought, diverting the mind from

അകാണ്ഡപാതജാതാനാമാര്‍ദ്രാണാം മര്‍മഭേദിനാം।

ഗാഢശോകപ്രഹാരാണാമചിന്തൈവ മഹൌഷധം॥

ഹിതോപദേശേ॥

ഓര്‍ക്കാപ്പുറത്ത് ഇടിത്തീ പോലെ പെട്ടെന്ന് വന്നു വീഴുന്ന ദുഃഖകരമായ സംഭവങ്ങള്‍, അത്തരം സന്ദര്‍ഭങ്ങളില്‍ നമ്മുടെ മനസ്സില്‍ പച്ചയായ ഉണങ്ങാന്‍ വിസമ്മതിക്കുന്ന മുറിവുകള്‍ ഉണ്ടാക്കുകയും അവ നമ്മുടെ മര്‍മ്മങ്ങളെ പ്രഹരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത്തരം സന്ദര്‍ഭങ്ങളെ മറികടക്കുവാനും മനസ്സിനെ സാധാരണ നിലയിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചു കൊണ്ട് വരുവാനും ഉള്ള ഒരേ ഒരു മാര്‍ഗ്ഗം അത്തരം സന്ദര്‍ഭങ്ങളില്‍ അസഹ്യങ്ങളായ ദുഃഖ ചിന്തകളില്‍ നിന്ന് ബോധപൂര്‍വ്വം മനസ്സിനെ തിരിച്ചു വിടുക എന്നത് മാത്രമാണ്. തളര്‍ത്തുന്ന ചിന്തകള്‍ മെല്ലെ ഒഴിവാക്കുക എന്നത് മാത്രമാണ് ഒരേ ഒരു ചികിത്സ, അത്തരം സന്ദര്‍ഭങ്ങളില്‍.

ജീവിതം അങ്ങിനെയൊക്കെ ആണ്. പെട്ടെന്നുണ്ടാവുന്ന സംഭവങ്ങള്‍ നമുക്ക് വളരെയധികം മാനസിക സംഘര്‍ഷം സൃഷ്ടിക്കാം. ആ സംഭവങ്ങള്‍ ഒഴിവാക്കാനുള്ള കഴിവ് നമുക്കില്ല. പലപ്പോഴും അസഹ്യമായ വേദന ഉണ്ടാവും എന്നതും ഒരു യാഥാര്‍ത്ഥ്യമാണ്. പക്ഷെ എന്ത് വന്നാലും സഹിച്ചേ പറ്റൂ. ജീവിതം മുന്നോട്ടു കൊണ്ട് പോയെ പറ്റൂ. അതുകൊണ്ട് ഏതു വിധേനയും മനസ്സിനെ അഗാധമായ ദുഃഖത്തില്‍ നിന്ന് വഴിമാറ്റി കൊണ്ട് പോവുക എന്നത് മാത്രമാണ് അത്തരം അവസരങ്ങളില്‍ ചെയ്യാനുള്ളത്. കുറച്ചു സമയം കഴിയുമ്പോള്‍ മനുഷ്യനും അവന്‍റെ മനസ്സും പരിതസ്ഥിതികലുമായി പൊരുത്തപ്പെട്ടുകൊള്ളും

ഹിതോപദേശത്തില്‍ ഒരു കഥയുടെ പശ്ചാത്തലത്തില്‍ കാണുന്ന ഈ ഉപദേശം നമ്മുടെ ജീവിതത്തില്‍ എക്കാലവും ഏറെ പ്രസക്തി ഉള്ളതാണ്.

employ the eminently suitable

यो यत्र कुशलः कार्ये तं तत्रविनियोजयेत्।

कर्मस्वदृष्टकर्मा यः शास्त्रज्ञोऽपि विमुह्यति॥

हितोपदेशे

yo yatra kuśalaḥ kārye taṃ tatraviniyojayet।

karmasvadṛṣṭakarmā yaḥ śāstrajño'pi vimuhyati॥

hitopadeśe

One should deploy a person for a particular mission only that person is suited for that assignment because of his efficiency and attitude.

Even the best among people who have read and studied a lot could stand dumb-folded and powerless if they are suddenly exposed to situations not suited to their tastes and capacities.

Even a great man in the wrong place would look clumsy

We have to live with them

चन्दनतरुषु भुजङ्गाः जलेषु कमलानि तत्र ग्राहाः।

गुणघातिनश्च पिशुनाः भोगे न सुखान्यविघ्नानि॥हितोपदेशे

candanataruṣu bhujaṅgāḥ jaleṣu kamalāni tatra grāhāḥ|

guṇaghātinaśca piśunāḥ bhoge na sukhānyavighnāni||hitoapadeshe

Venomous snakes curl around sandalwood trees. While enjoying the aroma and coolness of chandanam one has to contend with such harmful reptiles too

Attractive lotus flowers bloom in plenty in lakes and ponds. However such waterfronts would be infested with crocodiles too. To have lotus we have to live in fear of crocodiles too.

Even in the most attractive and beneficial environments we would find backbiters and slanderers who would take away the comfort, beauty and attractiveness of the social interactions.

Yes, we cannot have all the comforts and enjoyments without interruptions and roadblocks. We have to live with them.