richest fellow who will not help others is merely a wretch

धनिनोप्यदान विभवाः गण्यते धुरि महादरिद्राणाम्।

हन्ति न यतः पिपासतां अतः समुद्रोऽपि मरुरेव॥

बल्लालकवेः भोजप्रबन्धे॥

dhaninopyadāna vibhavāḥ gaṇyate dhuri mahādaridrāṇām|

hanti na yataḥ pipāsatāṁ ataḥ samudro'pi marureva||

ballālakaveḥ bhojaprabandhe||

Very rich people, people who have a lot of money and resources under their control, can be considered only in the category of very poor and indigent ones if they have no mind to share with others through gifts what they possess. The sea which is full of water is no better than the driest desert for us because the salty water filling the sea will never help us in quenching our thirst.

From bhojaprabandham

आदान विभवाः without gifting, withous sharing धनिनः अपि even very rich, affluent people महादरिद्राणां of extremely poor धुरि in the category, in the row गण्यते are considered . यतः because समुद्रः the salty sea पिपासतां thirst न हन्ति does not quench अतः सः therefore it मरुः desert एव गण्यते considered only as, considered only in that category

ധനിനോപ്യദാന വിഭവാഃ ഗണ്യതേ ധുരി മഹാദരിദ്രാണാം।

ഹന്തി ന യതഃ പിപാസതാം അതഃ സമുദ്രോഽപി മരുരേവ॥

ബല്ലാലകവേഃ ഭോജപ്രബന്ധേ॥

എത്ര പണക്കാര്‍ ആയാലും എത്ര സ്വത്തും ധാടിയും മോടിയും ഒക്കെ ഉള്ളവര്‍ ആയാലും തങ്ങള്‍ക്കുള്ളത് മറ്റുള്ളവരുമായി പങ്കുവയ്ക്കാന്‍ മനസ്സില്ലാതവരെയും അങ്ങിനെ ആരെയും സഹായിക്കാത്തവരെയും ദരിദ്രവാസികളുടെ കൂട്ടത്തില്‍ മാത്രമേ പരിഗണിക്കാന്‍ സമൂഹത്തിനു കഴിയൂ.
കടലില്‍ ധാരാളം വെള്ളം ഉണ്ടെങ്കിലും ഒരു തുള്ളി പോലും ആ ഉപ്പുവെള്ളം കുടിച്ചു ദാഹമടക്കാന്‍ ആര്‍ക്കും കഴിയില്ല. മരുഭൂമിയില്‍ പോയാല്‍ വെള്ളം കിട്ടാതെ ദാഹിച്ചു വലയും. അപ്പോള്‍ കടലിനെ മരുഭൂമിയെക്കാള്‍ നല്ലതായി കണക്കാക്കാന്‍ പറ്റുമോ ?

ഭോജപ്രബന്ധത്തില്‍ നിന്ന്.

senseless ruler and wiced ministers

अविवेकमतिर्नृपतिर्मन्त्री गुणवत्सु वक्रितग्रीवः ।

यत्र खलाश्च प्रबलास्तत्र कथं सज्जनावसरः ॥ १४० ॥

भोज प्रबन्धे

avivekamatirnṛpatirmantrī guṇavatsu vakritagrīvaḥ ।

yatra khalāśca prabalāstatra kathaṃ sajjanāvasaraḥ ॥ 140 ॥

bhoja prabandhe

A kingdom or region headed by a king or by a leader who lacks sense and discretion

Where the ministers and officials of the State turn away their head when they meet people of class and nobilitiy

Where the wicked and the crafty ruffians are highly influential in the matter of the state and the society

Can any person with knowledge, wisdom and sense even get any opportunity to live, make progress and thrive ?

A quote from the Bhoja Prabhandham of Ballaaladeva.

However if one is tempted to look around himself after reading this we cannot find fault with him.

यत्र whare नृपति the king, the ruler of men, administrator अविवेक मतिः is immature, is a person lacking in discretion मन्त्री minister गुणवत्सु on persons of class, quality वक्रित ग्रीवः the head turned away, the head turned in the opposite direction खलाः wicked people प्रबलाः are prominent, are influential च too तत्र there कथं how can सज्जनावसरः opportunity for men of quality, nobility and class

അവിവേകമതിര്‍നൃപതിര്‍മന്ത്രീ ഗുണവത്സു വക്രിതഗ്രീവഃ ।

യത്ര ഖലാശ്ച പ്രബലാസ്തത്ര കഥം സജ്ജനാവസരഃ ॥ ൧൪൦ ॥

ഭോജ പ്രബന്ധേ

ഒട്ടും വിവേകവും വകതിരിവും തോട്ടുതീണ്ടാത്ത രാജാവ്, ഭരണവും അധികാരവും കൈയാളുന്ന അത്തരം നേതാവ്

തരവും നന്മയും ഉള്ള ആരെക്കണ്ടാലും മുഖം മറുവശത്തേക്ക് തിരിക്കുന്ന മന്ത്രി, അത്തരം അധികാരികള്‍

വക്രതയും കന്നായ്മയും നിറഞ്ഞ ഉപജാപകരുടെ അഴിഞ്ഞാട്ടം

ഇതെല്ലാം എപ്പോഴും കണ്ടുവരുന്ന രാജ്യത്തിലോ ഭൂപ്രദേശത്തിലോ

കഴിവും ഔന്നത്യവും കാര്യക്ഷമതയും എല്ലാം ഉള്ള സജ്ജനങ്ങള്‍ക്ക് ജീവിക്കാനും മുന്നേറാനും ഉള്ള അവസരങ്ങള്‍ എങ്ങിനെ കിട്ടാനാണ് ?

ബല്ലാലദേവന്‍റെ ഭോജ പ്രബന്ധത്തില്‍ നിന്ന്.

 ഇന്ന്  വായിക്കുമ്പോളും   നമുക്ക് ചുറ്റും ഒന്ന് കണ്ണോടിച്ചു നോക്കാന്‍ തോന്നുന്നു എങ്കില്‍ അതിനു ആരെയും കുറ്റപ്പെടുത്തിയിട്ടു കാര്യമില്ല.

The glorious rise or sudden fall in fame for warriors and poets happen suddely

सङ्ग्रामे सुभटेन्द्राणां कवीनां कविमण्डले ।

दीप्तिर्वा दीप्तिहानिर्वा मुहूर्तेनैव जायते ॥ १५१ ॥

एकेन राजहंसेन या शोभा सरसोऽभवत् ।

न सा बकसहस्रेण परितस्तीरवासिना ॥ १५२ ॥

बल्लालदेवस्य भोजप्रबन्धे

saṅgrāme subhaṭendrāṇāṃ kavīnāṃ kavimaṇḍale ।

dīptirvā dīptihānirvā muhūrtenaiva jāyate ॥ 151 ॥

ekena rājahaṃsena yā śobhā saraso'bhavat ।

na sā bakasahasreṇa paritastīravāsinā ॥ 152 ॥

ballāladevasya bhojaprabandhe

The glorious rise or sudden fall in fame happens to great warriors in wars and great poets in the exalted assemblies in a matter of minutes. The warriors jump into the battle in all vigour and valour and fight to win or perish within minutes. Similarly, a poet presents his literary creation in the exalted assembly of great men, and if the work is great, he gets immediate approbation and if the work is of low standard, he would be rejected within the shortest time too.

The lustre, beauty and glory provided by a royal swan swimming in all its beauty in a pond is more than that would be provided by a group of thousand storks and cranes populating the bankd of the pond.

From Bhojaprabhandham of Ballaaladeva

सु भटेन्द्राणां classy, valourous and bold warriors संग्रामे battle कवीनां of poets कवि मण्डले in the exalted assembly, circle of great poets च too दीप्तिः glory, shining fame दीप्ति हानिः fall into disrepute वा either मुहूतेन within limited time, in matter of second एव जायते indeed happens

सरसः of the pond, of the waterfront या which शोभा lustre, glory एकेन just one राजहंसेन royal swan अभवत् happened सा that शोभा glory सरसः परितः around the pond तीरवासिना staying in the banks बक stork, crane सहस्रेण thousand न अभवत् does not happen

സങ്ഗ്രാമേ സുഭടേന്ദ്രാണാം കവീനാം കവിമണ്ഡലേ ।

ദീപ്തിര്‍വാ ദീപ്തിഹാനിര്‍വാ മുഹൂര്‍തേനൈവ ജായതേ ॥ ൧൫൧ ॥

ഏകേന രാജഹംസേന യാ ശോഭാ സരസോഽഭവത് ।

ന സാ ബകസഹസ്രേണ പരിതസ്തീരവാസിനാ ॥ ൧൫൨ ॥

ബല്ലാലദേവസ്യ ഭോജപ്രബന്ധേ

ശുദ്ധ വീരന്മാര്‍ക്കും കവികള്‍ക്കും പ്രശസ്തിയിലേയ്ക്കുള്ള ഉയര്‍ച്ചയും പെട്ടെന്നുള്ള പതനവും നിമിഷങ്ങള്‍ക്കകം സംഭവിക്കും. ഏറെ ശക്തിയോടും വീര്യത്തോടും ഒരു പോരാളി യുദ്ധത്തില്‍ തന്‍റെ എതിരാളിയെ നേരിടാന്‍ മുന്നോട്ടു കുതിക്കുന്നു. എതിരാളിയെ കീഴ്പ്പെടുത്തുകയും വധിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോള്‍ അയാള്‍ ഉടനെ വിജയവും പുകഴും നേരിടുന്നു. പോരില്‍ ജീവന്‍ വെടിഞ്ഞാല്‍ അയാള്‍ പെട്ടെന്ന് നാമാവശേഷന്‍ ആവുന്നു. അതുപോലെ ഒരു കവി ഉന്നതരായ പണ്ഡിതന്മാരുടെ സദസ്സില്‍ തന്‍റെ കൃതി അവതരിപ്പിക്കുമ്പോള്‍ സദസ്യര്‍ പെട്ടെന്ന് ആ കവിതയെ സ്വീകരിച്ചാല്‍ അയാള്‍ അനശ്വരമായ കീര്‍ത്തിയിലേക്ക് പെട്ടെന്ന് കുതിച്ചു കയറുന്നു. പക്ഷെ പെട്ടെന്ന് അംഗീകാരം കിട്ടിയില്ലെങ്കില്‍ അതേ കവി എന്നെന്നേയ്ക്കുമായി തമസ്കരിക്കപ്പെടുന്നു.

ഒരു ജലാശയത്തില്‍ നീന്തിത്തുടിക്കുന്ന ഒരു രാജഹംസം ആ തടാകത്തിനു നല്‍കുന്ന ഭംഗിയും തിളക്കവും അതെ തടാകത്തിന്റെ കരയില്‍ തിങ്ങിപ്പാര്‍ക്കുന്ന ആയിരം കൊക്കുകളും കൊറ്റികളും ഒന്നിച്ചു ശ്രമിച്ചാലും ഒരിക്കലും നല്‍കുവാന്‍ ആവില്ല.

ബല്ലാല ദേവന്‍റെ ഭോജപ്രബന്ധത്തില്‍ നിന്ന്.

education that is possessed by the inefficient parson

अप्रगल्भस्य या विद्या कृपणस्य च यद्दनम्

यच्च बाहुबलम् भीरोः व्यर्थमेतत् त्रयम् भुवि॥४८

भल्लालदेवकृते भोजप्रबन्धे

apragalbhasya yā vidyā kṛpaṇasya ca yaddanam

yacca bāhubalam bhīroḥ vyarthametat trayam bhuvi||48

bhallāladevakṛte bhojaprabandhe

अप्रगल्भस्य या विद्या भवति the education that is possessed by the inefficient parson with no initiative

यद् धनं कृपणस्य भवति च also the money available in abundance with a miser

भीरोः यच्च बाहुबलं भवति and further, brute physical strength obtaining with a coward

एतद् त्रयम् भुवि व्यर्थं एव all these three are simply wasted on this earth..

This is from Bhojaprabhandam

Whatever knowledge that is possessed by a fellow without skill, the money hoarded by a miser, and physical strength available to a coward are of no value either for himself or for others.. Their possessions are waste and they in turn are wasted..

We learn something so that we can apply that knowledge for the benefit of ours as well as others..

We earn money not to hold on to it for ever without spending but to use it again for our own good living and perhaps to help others too.

And

If we grow up with huge muscles and torso and immense power and still we are not mentally bold enough to use them on the face of a crunch situation, that strength is futile

We can possess a lot in this world and still we can be of no use to anyone including ourselves..

Indeed many of us are just like that...

pay only the right prize

न स्वल्पस्य कृते भूरि नाशयेत् मतिमान् नरः।

एतदेवातिपाण्डित्यं यत् स्वल्पाद् भुरिरक्षणम्॥

बल्लालदेवस्य भोजप्रभन्हे॥

na svalpasya kṛte bhūri nāśayet matimān naraḥ|

etadevātipāṇḍityaṁ yat svalpād bhurirakṣaṇam||

ballāladevasya bhojaprabhanhe||

Another gem from Sanskrit

================

One should never attempt to destroy or apply something in large quantity or of huge value for getting some small or cheap thing in return.

The test of one’s bountiful intelligence and efficiency lies in his capacity to procure, maintain and preserve a huge quantum of resources by applying as little as possible of what he is already in possession.

====================

Looks a very straightforward and even trifling statement deserving hardly any elucidation.

However, in real life, hype, advertisement, comparison, jealousy et al., mislead us and we pay through our noses.

Not only our resources, we often apply or spend our emotions like anger, generosity, love and so on too in huge excess of what is required optimally.

(Of course, we need not consider spending things to help others in this category because the return we get by way of happiness and goodwill such expenditure generates always is in excess of what we spend.)

Moreover, not to say the least, we spend our thoughts and words too in disproportionate way due to lack of diligence.

We can think and save.

Anything saved is anything earned too.

Pranams k v ananthanarayanan.

it was his own power that sustained him

घटो जन्मस्थानं मृगपरिजनो भूर्जवसनं,

वने वासः कन्दैरशनमपि दुःस्थं वपुरिदम्।

अगस्त्यः पयोधिं यदकृत कराम्भोजकुहरे

क्रियासिद्धिः सत्त्वे भवति महतां नोपकरणे 

ghaṭo janmasthānaṃ mṛgaparijano bhūrjavasanaṃ,

vane vāsaḥ kandairaśanamapi duḥsthaṃ vapuridam।

agastyaḥ payodhiṃ yadakṛta karāmbhojakuhare,

kriyāsiddhiḥ sattve bhavati mahatāṃ nopakaraṇe ॥

from Bhojaprabhandam

तस्य his जन्मस्थानं place of birth, place of origin घटः a pot, an erthen pot परिजनः companion or assistant मृगः animal, deer वसनं dress भूर्जः the bark of birch tree

वने forest वासः dwelling, house कन्दैः bulbous root, root vegetable अशनं material for food इदं this वपुःbody दुःस्थं too tiny and infirm

अगस्त्यः sage Agastya कराम्भोज the palm of the hand held like the bud of a lotus कुहरे the hollow (of hand) पयोधिं the ocean यद् how, in what way अकृत held, did hold

महतां for great personage क्रियासिद्धिः success, achievement in their avowed tasks सत्त्वे own inherent capacity, ability भवति happens उपकरणे implements, tools न not

For great and noble personages, positive achievement in their avowed tasks is entirely dependent on their own inherent efficiency and personal power.

They do not rely much on the tools and assistants.

We know that Sage Agastya was a very tiny human being. His body was very small and his physical strength was practically inconsequential. His place of birth was a pot made of mud. He lived among animals, having deer as his assistants. He dressed himself with the bark of a bhurja..or birch tree. He resided permanently in a forest. His staple food was the bulbous roots, tubers. However, on one occasion, he just drew the whole waters of the southern seas in the palm of his tiny hand held like a bud of lotus. And drank it too.

Sage Agastya did not have the benefits of high birth, strong body influential companions or any such normal advantages. All he possessed was the power of his intense penance and the strength of his indomitable will power. He proceeded to carry the ocean in his palm and consumed it. It is evident that it was his own power that sustained him.

ഘടോ ജന്മസ്ഥാനം മൃഗപരിജനോ ഭൂര്‍ജവസനം,

വനേ വാസഃ കന്ദൈരശനമപി ദുഃസ്ഥം വപുരിദം।

അഗസ്ത്യഃ പയോധിം യദകൃത കരാംഭോജകുഹരേ,

ക്രിയാസിദ്ധിഃ സത്ത്വേ ഭവതി മഹതാം നോപകരണേ 

ഭോജ പ്രബന്ധത്തില്‍ നിന്ന്

ഔന്നത്യവും തരവും ഉള്ള വ്യക്തികള്‍ക്ക് അവര്‍ ഏര്‍പ്പെടുന്ന പ്രവൃത്തികളില്‍ ലഭിക്കുന്ന വലിയ നേട്ടങ്ങള്‍ അവര്‍ക്ക് സ്വായത്തമായി ലഭിച്ചിട്ടുള്ള ശക്തിയും കാര്യശേഷിയും കൊണ്ടാണ് ഉണ്ടാവുന്നത്.

അവര്‍ ആയുധങ്ങളെയും, സഹായികളെയും ഇത്തരം നേട്ടങ്ങള്‍ക്കായി ഏറെയൊന്നും ആശ്രയിക്കാറില്ല.

നമുക്കറിയാം അഗസ്ത്യന്‍ എന്ന മഹാമുനി വളരെ ചെറിയ ശരീരം ഉള്ള ആളായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ ശാരീരികമായ വലിപ്പവും കായിക ശക്തിയും എല്ലാം പരിഗണിക്കാന്‍ ഒട്ടും അര്‍ഹാമല്ലാത്ത വിധം വളരെ കുറവായിരുന്നു. അദ്ദേഹം ജന്മം കൊണ്ടത് ഒരു മണ്‍കുടത്തിനകത്തായിരുന്നു. മാനുകള്‍ മാത്രം കൂട്ടാളികളായി അദ്ദേഹം കാട്ടില്‍ ജീവിച്ചു. ഭൂര്‍ജവൃക്ഷത്തിന്‍റെ (പൂവരശ് ) തോല്‍ മാത്രമാണ് അദ്ദേഹം വസ്ത്രമായി അണിഞ്ഞത്. അദ്ദേഹം സ്ഥിരവാസം തേടിയത് കാട്ടില്‍ ആയിരുന്നു. കിഴങ്ങുകളും സസ്യ വേരുകളും കായകളും മാത്രമാണ് അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ ആഹാരം.

പക്ഷെ ഒരു പ്രത്യേക സാഹചര്യത്തില്‍ അദ്ദേഹം ചെറിയ താമര ഇതല് പോലുള്ള തന്‍റെ കൊച്ചു കൈക്കുമ്പിളില്‍ ദക്ഷിണ സമുദ്രം മുഴുവന്‍ നിറച്ചെടുത്ത് അത് മുഴുവന്‍ ഒരേ ഇറക്കില്‍ കുറിച്ചു കളഞ്ഞു.

അഗസ്ത്യ മഹര്‍ഷിക്ക് വലിയ കുലത്തില്‍ ജനിക്കുക, ശക്തമായ ശരീരം ഉണ്ടാവുക, സ്വാധീനശക്തിയുള്ള കുടുംബാംഗളോ കൂട്ടുകാരോ ഉണ്ടാവുക മുതലായ സാധാരണക്കാര്‍ക്കു പോലും ചിലപ്പോഴൊക്കെ കിട്ടുന്ന നേട്ടങ്ങള്‍ ഒന്നും ലഭിച്ചില്ല. അദ്ദേഹത്തിന് ആകപ്പാടെ ഉണ്ടായിരുന്നത് തീവ്രമായ തപഃപ്രഭാവവും, ആരോടും അടിയറവു പറയാന്‍ തയാറില്ലാത്ത ഇച്ഛാശക്തിയും മാത്രമായിരുന്നു. അദ്ദേഹം നേരെ ചെന്ന് സമുദ്രം മുഴുവന്‍ തന്‍റെ കൈക്കുമ്പിളില്‍ എടുത്തു. ആ വെള്ളം മുഴുവന്‍ കുടിച്ചു. തീര്‍ക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതിനായി അദ്ദേഹം ഉപയോഗിച്ചത് തന്‍റെ ആത്മബലം മാത്രം ആയിരുന്നു എന്നത് വളരെ വ്യക്തമാണ്.

चर्वणे सर्वसामान्ये स्वादुवित्केवलं कविः

 

अपूर्वो भाति भारत्याः काव्यामृतफले रसः।

चर्वणे सर्वसामान्ये स्वादुवित्केवलं कविः॥

सुभाषितरत्नाकरे भोजप्रबन्धे महासुभाषितसङ्ग्रहे २११४

apūrvo bhāti bhāratyāḥ kāvyāmṛtaphale rasaḥ|

carvaṇe sarvasāmānye svāduvitkevalaṁ kaviḥ||

subhāṣitaratnākare bhojaprabandhe mahāsubhāṣitasaṅgrahe 2114

The language and literature of Bharati, Sanskrit, the language of India, is indeed unique and without any comparison when it comes to the taste of the essence of nectar oozing forth from the ripe fruits that are its literary creations. The words and sentences may look ordinary, earthly and mundane to the uninitiated,to the one who is not having adequate knowledge, and such learner would find the contents very ordinary and bland. It would require great patience and dedication to devlop genuine taste for and to become a connoisseur and once that stage is reached the gnuine taste for the language and liteature that would uplift our spirits to unearthly levels would be the result.

kva

भारत्याः Sanskrit language and its literatureकाव्यामृत the necatar of poetry फले fruitरसः essenceअपूर्वः unique,unmatched,without equalsभाति shines सर्वसामान्ये which would be felt as odinary,earthly, mundance for allकविः tne connoisseur, the imaginative,learned poet केवलं onlyचर्वणे एव after thorogh tasting स्वादुवित् knower of the taste भवति becomes

नास्तिकिञ्चन दुष्करम्

शरीरनिरपेक्षस्य दक्षस्य व्यवसायिनः

बुद्धिप्रारब्दकार्यस्य नास्तिकिञ्चन दुष्करम्॥

भोजप्रबन्धे॥

śarīranirapekṣasya dakṣasya vyavasāyinaḥ

buddhiprārabdakāryasya nāstikiñcana duṣkaraṃ॥

bhojaprabandhe॥

No task would be daunting or difficult to attain for a person

Who is not restricted in his physical movements through ailments, who is not overly dependent on others for his normal activities

Who is adequately efficient in performing the duties assigned to him

Who is not averse to physical exertion or hard work

And

Who is circumspect in the matter of embarking on any assignment or project and would start action only after proper thinking and planning

ശരീരനിരപേക്ഷസ്യ ദക്ഷസ്യ വ്യവസായിനഃ

ബുദ്ധിപ്രാരബ്ദകാര്യസ്യ നാസ്തികിഞ്ചന ദുഷ്കരം॥

ഭോജപ്രബന്ധേ॥

ശാരീരികമായ അവശതകളോ രോഗങ്ങളോ മൂലം വിഷമിക്കാത്ത, നിസ്സാര കാര്യങ്ങള്‍ ചെയ്യുവാന്‍ പോലും മറ്റുള്ളവരുടെ സഹായത്തിനായി കാത്തിരിക്കാത്ത

ചെയ്യുന്ന കാര്യങ്ങളില്‍ വേണ്ടത്ര വൈദഗ്ദ്യം കൈമുതലായി കരുതുന്ന

മെയ്യനങ്ങി പണിയെടുക്കാന്‍ ഒട്ടും അലസത കാണിക്കാത്ത

അതെ സമയം

ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട കാര്യം ചെയ്യുവാന്‍ ഇറങ്ങിപ്പുറപ്പെടുമ്പോള്‍ ആ കാര്യത്തിന്‍റെ എല്ലാ വശവും ബുദ്ധിയും വിവേകവും ഉപയോഗിച്ച് വിശകലനം ചെയ്ത് വിജയസാധ്യത മിക്കവാറും ഉറപ്പു വരുത്തിയ ശേഷം മാത്രം പ്രവൃത്തി തുടങ്ങുന്ന

ഒരാള്‍ക്ക് ഒരു പ്രവൃത്തിയും അസാധ്യമോ വെല്ലുവിളികള്‍ നല്‍കുന്നതോ ആയിരിക്കുകയില്ല.

two worst sins or misfortunes

पातकानां समस्तानां द्वे परे तात पातके।

एकं दुःसचिवो राजा द्वितीयञ्च तदाश्रयः॥५०

भल्लालदेवकृते भोजप्रबन्धे।

pātakānāṁ samastānāṁ dve pare tāta pātake|

ekaṁ duḥsacivo rājā dvitīyañca tadāśrayaḥ||50

bhallāladevakṛte bhojaprabandhe|

तात dear

समस्तानां (of) all

पातकानां sins

द्वे two

पातके sins

परे (भवतः) are of the worst nature

एकं the first

दुःसचिवो having bad minister

राजा king

द्वितीयं the second

तद आश्रयं shelter, dependency under him

च and too.

This is from Bhojaprabhandam of Bhallaala Deva

Meaning

My dear one, of all the sins to are the worst.. First, a king with bad, inept and evil-minded ministers.

Second, is serving or taking shelter under such a king..

Comments.

Even the best and the most noble people would become useless or even turn bad when they are surrounded by evil-minded ministers and advisers.

So it is the first sin.. that is for the King.. to have bad ministers.

Serving under and taking shelter on the magnanimity and efficiency of such a king is suicidal..

So it is the second sin.. that is for the subjects..

no need for formality between thick friends

उपचारः कर्तव्यो यावदनुत्पन्नसौहृदाः पुरुषाः।

उत्पन्नसौहृदानामुपचारः कैतवं भवति॥

बल्लालदेवस्य भोजप्रबन्धे ॥

upacāraḥ kartavyo yāvadanutpannasauhṛdāḥ puruṣāḥ|

utpannasauhṛdānāmupacāraḥ kaitavaṁ bhavati||

ballāladevasya bhojaprabandhe ||

Formal show of respect with all protocol activity is required only in respect of men with whom we have not yet developed genuine friendship.

Once a person has become a genuine friend show of respect in his case would look artificial and will be of little use..

The message is that friendship thrives more on sincerity than mere formality..

do not hoard, share...

मूर्खो न हि ददात्यर्थं नरो दारिद्र्यशङ्कया।

प्राज्ञस्तु वितरत्यर्थं नरो दारिद्र्यशङ्कया॥

बलालदेवस्य भोजप्रबन्धे॥

mūrkho na hi dadātyarthaṁ naro dāridryaśaṅkayā|

prājñastu vitaratyarthaṁ naro dāridryaśaṅkayā||

balāladevasya bhojaprabandhe||

A worthy advice from Bhojaprabandham..

The foolish person just hoards all that he has because  he fears that he may face poverty later

The wise and the noble person distributes all that he has because he fears that he would face poverty later..

The attitude of the  foolish person is  very clear.. He is just thinking of his own personal safety in a shortsighted manner..

However, the wise and the noble  understands that the purpose of having wealth is just to share for the benefit of all.. Even if it is not spent like that,  the money will get spent.. So, if he does not distribute it when he is wealthy,  he would not have the opportunity to share when he faces poverty himself

Alternately,  when money is hoarded, or kept in some hands,  the others who are needy would try to grab such money by fair or foul means and ultimately,  when the money goes, the  hitherto rich man would become poor..  So  the better course would be to distribute and share what one has, because then the chances of being robbed or divested of everything  by others are less..

Anyway,  sharing is always a better policy that hoarding..

മൂര്‍ഖോ ന ഹി ദദാത്യര്‍ത്ഥം നരോ ദാരിദ്ര്യശങ്കയാ।
പ്രാജ്ഞസ്തു വിതരത്യര്‍ത്ഥം നരോ ദാരിദ്ര്യശങ്കയാ॥
ബല്ലാലദേവസ്യ ഭോജപ്രബന്ധേ॥

പണം സമ്പാദിച്ചു കൂട്ടിയിരിക്കുന്ന  വിഡ്ഢിയായ മുനുഷ്യന്‍  വല്ലവര്‍ക്കും കൊടുത്തു തീര്‍ത്താല്‍ തനിക്ക് പിന്നെയും ദാരിദ്ര്യം വരുമെന്ന് പേടിച്ചു  ആര്‍ക്കും ഒന്നും കൊടുക്കാന്‍ മനസ്സില്ലാതെ ജീവിക്കുന്നു.
പണം കയ്യിലുള്ള   നല്ല മനുഷ്യന്‍  ആ പണം അപ്പോള്‍ത്തന്നെ മറ്റുള്ളവര്‍ക്കെല്ലാം വീതിച്ചുനല്‍കി സന്തോഷിക്കുന്നു.  ഭാവില്‍ ദാരിദ്ര്യം വന്നു ചേര്‍ന്നാല്‍ മറ്റുള്ളവര്‍ക്ക് കൊടുക്കാന്‍ കയ്യില്‍ ഒന്നും ഉണ്ടാവുകയില്ലല്ലോ എന്നതാണ് അയാളുടെ ആകാംക്ഷ

പണം ഉള്ളപ്പോള്‍ നല്ല കാര്യങ്ങള്‍ക്ക് ചിലവാക്കുകയും  മറ്റുള്ളവരുമായി പങ്കുവയ്ക്കുകയുമാണ്  നല്ലത്  .. വെറുതെ പണം കൂട്ടിവച്ചു കാവലിരിക്കുന്നതില്‍ വലിയ  പ്രയോജനം ഒന്നും ഇല്ല എന്നതാണ് ഇതിന്റെ താല്പര്യം.

wasted life

जीवितं तदपि जीवितमध्ये गण्यते सुकृतिभिः पुंसाम्।

ज्ञान विक्रम- कला -कुल- लज्जा- त्याग- भोग रहितं विफलं यत्॥

भोजप्रबन्धे ५६

jīvitaṁ tadapi jīvitamadhye gaṇyate sukṛtibhiḥ puṁsām|

jñāna vikrama- kalā -kula- lajjā- tyāga- bhoga rahitaṁ viphalaṁ yat||

bhojaprabandhe 56

A very poignant quote from Ballaladeva's Bhojaprabhandham..

Do the noble men consider the lives of those who are living without

Knowledge

Valour

Dexterity in arts

Good family

Modesty,

Desire to make sacrifices

Capacity to apply the resources happily and usefully

as lives with purpose, lives worth living ?

Indeed such lives are of no use to the persons who live and also for others.

Of course the combination of all these virtues is very hard to find..

People with at least a few of the the qualities mentioned above can pass the muster..

And each quality is great in its own way..

And each of the above qualities can be applied in a bad way too..

But indeed a nice reminder..

ജീവിതം തദപി ജീവിതമധ്യേ ഗണ്യതേ സുകൃതിഭിഃ പുംസാം।

ജ്ഞാന വിക്രമ- കലാ -കുല- ലജ്ജാ- ത്യാഗ- ഭോഗ രഹിതം വിഫലം യത്॥

ഭോജപ്രബന്ധേ ൫൬

ചിന്തോദ്ദീപകമായ ഒരു ഉപദേശം.. ബല്ലാലദേവന്‍റെ ഭോജ പ്രബന്ധത്തില്‍നിന്ന്

അറിവ്, ധീരത, കലകളില്‍ വൈദഗ്ദ്യം, നല്ല കുടുംബം, എളിമ, ത്യാഗസന്നദ്ധത, എല്ലാവര്‍ക്കും പ്രയോജനമാകുന്നവിധം തന്‍റെ കയ്യിലുള്ള വിഭവങ്ങള്‍ പങ്കുവയ്ച്ച് ആസ്വദിക്കാനുള്ള കഴിവ്, ഇവയൊന്നും ഒട്ടും സ്വാംശീകരിക്കാത്ത ഒരാളുടെ ജീവിതത്തെ ഒരു ജീവിതമായി കണക്കാക്കാന്‍ വിവരവും തരവും ഉള്ള ആളുകള്‍ക്ക് കഴിയുമോ ?

ഇതൊന്നും ഇല്ലാത്ത ജന്മങ്ങള്‍ ആ വ്യക്തികള്‍ക്ക് തന്നെയും ഉപയോഗം ഇല്ലാത്തവയാണ്‌. മറ്റുള്ളവര്‍ക്കും അത് പാഴ് ജന്മമായി മാത്രമേ തോന്നുകയുള്ളൂ.

മുകളില്‍ സൂചിപ്പിച്ച ഗുണങ്ങളില്‍ ചിലവ എങ്കിലും ഒരാള്‍ക്ക് ഉണ്ടെങ്കില്‍ അയാള്‍ക്ക് കുറെയൊക്കെ മുന്നോട്ടു പോകാം.

ഓരോ ഗുണത്തിനും അതിന്‍റെതായ പ്രാധാന്യവും സാംഗത്യവും ഉണ്ട്.

എന്തായാലും ഒരു നല്ല ഓര്‍മ്മപ്പെടുത്തല്‍.

head and heart not in sync ..

मनीषिणः सन्ति न ते हितैषिणो

हितैषिणः सन्ति न ते मनीषिणः।

सुहृत्च विद्वानपि दुर्लभो नृणां

यथौषधं स्वादु हितं च दुर्लभम्॥५८

बल्लालदेवस्य भोजप्रभन्धे॥

mānīṣiṇaḥ santi na te hitaiṣiṇo

hitaiṣiṇaḥ santi na te manīṣiṇaḥ|

suhṛtca vidvānapi durlabho nṛṇāṁ

yathauṣadhaṁ svādu hitaṁ ca durlabham||58

ballāladevasya bhojaprabhandhe||

There are many learned persons. who are not interested in the welfare of others

There are many kindhearted persons who do not have the adequate learning and skill enabliing them to be of service to others

But one rarely gets a person who is a friend deeply interested in his welfare and at the same time is having knowledge and skill too

It is simply like a medicine which is capable of healing our diseases and at the same time tasting nice too..

It is our experience that medicines which possess great curing capacity are often bitter to taste..

( A quote from Bhojaprabhandham of Ballaaladeva)

life is beyond mere body

देहे पातिनि का रक्षा यशो रक्ष्यमपातवत्।

नरः पतितकायोपि यशःकायेन जीवति॥ ५३

बल्लालदेवस्य भोजप्रभन्धे॥

dehe pātini kā rakṣā yaśo rakṣyamapātavat|

naraḥ patitakāyopi yaśaḥkāyena jīvati|| 53

ballāladevasya bhojaprabhandhe||

A quote from the famous Bhojaprabhandam of poet Ballaala.

Our human bodies would fall down and die out sooner or later..

So why should one be too much obsessed with protecting this perishable body?

But the name and fame one has earned should be preserved and protected with great care realizing that they are permanent and long enduring

A human being, even if his physical body falls down in death and decay, lives eternally through the body formed by his good name and standing in society.. ..

things will move on.. with out without you and me

मान्धाता च महीपतिः कृतयुगालङ्कारभुतो गतः

सेतुर्येन महोदधौ विरचितः क्वासौ दशास्यान्तकः॥

अन्ये चापि युधिष्ठिरप्रभृतयो याता दिवं भूपते

नेकेनापि समं गता वसुमती मुञ्ज त्वया यास्यति॥

बल्लालदेवकृते भोजप्रबन्धे॥

māndhātā ca mahīpatiḥ kṛtayugālaṅkārabhuto gataḥ

seturyena mahodadhau viracitaḥ kvāsau daśāsyāntakaḥ||

anye cāpi yudhiṣṭhiraprabhṛtayo yātā divaṁ bhūpate

nekenāpi samaṁ gatā vasumatī muñja tvayā yāsyati||

bhallāladevakṛte bhojaprabandhe||

The above slokam is from Bhojaprabandham or Ballaladeva..

The work is on the life and activities of King Bhoja of Dhara, who. according to some legends was the patron and friend of poet Kalidasa..

The father of Prince Bhoja, had left the kingdom to his own brother Munja and had died lleaving Bhoja under the protection of Munja, the uncle..

The prince was brilliant and popular and it was predicted that he would become the kng in due course.. This made Munja jealous and he wanted to ensure that Bhoja was put to death.. The mission of assassination of Bhoja was given to a Vassal Vatsaraja..

The people of the kingdom, when they came across the news of the planned assassination became restless. Vatsaraja, although he took away the prince to a place where it was decided to behead the young boy, could not brace himself to do that.. While in that state of captivity, the prince had written a message to his uncle and handed over the same to his own assassin.

Vatsaraj restored the prince to a secred place.. made an effigy of the cut head of the prince and presented it to the king Muncha

Then the king enquired Vatsaraja what the prince told him while he was dying

The above slokam is given as the statement of Bhoja

Oh King Munja,

The valorous king of the Kritayuga, Mandatha, who ruled over the whole earth and fought many battless in the three worlds, finally left this earth overcome by the vagaries of time.

The great enemy and slayer of the ten headed demon Ravana.. prince Rama, who created an imposing bridge across the ocean (sethu) too left this earth in due time

Other great kings like Yudhistira have left for permanent abode after taking leave of this earth..

But the earth has not accompanied any of them..She remains intact.. Perhaps she will come with you when you depart?

Of course, Bhoja survived many vicissitudes and went on to rule the earth for many years..

But the message he delivered to his uncle is for all to see..

Too much avarice and tendency to grab without considering the morality of the action is not going to do anyone any good.. Everyone has to leave this earth ultimately, leaving behind all that he possessed..

rain in the ocean

अप्रगल्भस्य या विद्या कृपणस्य च यद्धनं।
यच्च बाहुबलं भीरोः व्यर्थमेतत् त्रयं भुवि॥
भोजप्रबन्धम् बल्लालदेवस्य
apragalbhasya yā vidhyā kṛpaṇasya ca yaddhanaṁ|
yacca bāuhubalaṁ bhīroḥ vyarthametat trayṁ bhuvi||
bhojaprabandham ballaladevasya


അപ്രഗല്ഭസ്യ യാ വിദ്യാ കൃപണസ്യ ച യദ് ധനം
യച്ച ബാഹുബലം ഭീരോ: വ്യര്ത്ഥ്മേതത് ത്രയം ഭു‍വി
ഭോജപ്രബന്ധം

These three things are sheer waste in this world.
1 Knowledge for a person who is not capable of putting such knowledge to appropriate use.
2 Wealth in the hands of a miser
and
3 excessive body strength possessed by a coward.

Mere knowledge which is not channelized through proper action or by suitable propagation will remain unseen and unnoticed and the scholar may live long to die in obscurity.

If someone has immense wealth and he is always hesitant to spend even a penny, the wealth will either get stolen or when he dies will go away to somebody and will get wasted freely.

Through heavy eating and with or without exercise one can possess immense physical strength. But if the person is a mere coward with no strength of mind or sense of purpose, such great power will go completely waste.

overriding factor

सत्यपि च सुकृतकर्मणि दुर्नीतिश्चेत् श्रियं हरत्येव।

तैलैः सदोपयुक्तां दीपशिखां विदलयति हि वातालिः॥

भोजप्रबन्धे॥

satyapi ca sukṛtakarmaṇi durnītiścet śriyaṁ haratyeva|

tailaiḥ sadopayuktāṁ dīpaśikhāṁ vidalayati hi vātāliḥ||

bhojaprabandhe||

A very pertinent advice in Bhojaprabandam of poet Ballaaladeva.

============

Meaning

Even when a person is having a huge accumulation of punya or merits accumulated through lives of good Karma, if the person persists with bad policies and harmful and misdirected actions, such policies and actions would surely drain all his wealth and welfare

Even if a wick lamp is filled constantly with oil, if it is exposed to gusts of wind, the flame would get extinguished, sure..

==============

Good deeds and accumulated virtue would keep a person in good status upto a certain level.. But even when his going is quite smooth, he should never deviate from the path of righteousness .. Once such deviations happens all his virtues earned and accumulated, would be of no use..

------------

word analysism,

सुकृतकर्मणि सति अपि even if there is a huge accumulation of good Karma through good deeds

दुर्नीतिः चेत् if there is bad policy, bad deeds

(नरस्य) श्रियं हरति एव that would surely destroy the wealth and welfare of a person

वातालिः persistent gusts of wind

तैलै सदा उपयुक्तां दीपशिखां a wick lamp ever filled with oil विदलयति हि extinguishes, is it not?

സത്യപി ച സുകൃതകര്‍മണി ദുര്‍നീതിശ്ചേത് ശ്രിയം ഹരത്യേവ।

തൈലൈഃ സദോപയുക്താം ദീപശിഖാം വിദലയതി ഹി വാതാലിഃ॥

ഭോജപ്രബന്ധേ॥

ബല്ലാലദേവന്‍റെ ഭോജപ്രബന്ധത്തില്‍ നിന്നെടുത്ത ഏറെ പ്രസക്തമായ ഒരു ശ്ലോകം.

അര്‍ത്ഥം

ഏറെ ജന്മങ്ങളില്‍ നല്ലവണ്ണം ജീവിച്ച് അതിലൂടെ ധാരാളം പുണ്യങ്ങളും അനുഗ്രഹങ്ങളും നേടിയെടുത്ത ഒരു വ്യക്തിയാണെങ്കില്‍ പോലും ഒരാള്‍ പിന്നീട് ചീത്തയായ ഇടപാടുകളിലും മറ്റുള്ളവര്‍ക്ക് ദ്രോഹം വരുത്തുന്ന വഴി തെറ്റിയ പ്രവര്‍ത്തികളിലും തുടര്‍ച്ചയായി വ്യാപൃതന്‍ ആവുകയാണെങ്കില്‍ അത്തരം പ്രവൃത്തികളുടെ ദൂഷ്യഫലങ്ങള്‍ അയാളുടെ ജീവിതത്തിലെ ഉന്നതിയേയും ക്ഷേമത്തെയും നശിപ്പിച്ചു ഇല്ലാതാക്കുക തന്നെ ചെയ്യും.

ഒരു വിളക്ക് എപ്പോഴും നിറയെ എണ്ണ ഒഴിച്ച് നിറച്ചു തന്നെ സൂക്ഷിച്ചാലും, അത് നല്ലവണ്ണം കത്തിക്കൊണ്ട് ഇരിക്കുക ആണെങ്കിലും ഏറെ സമയം ആഞ്ഞു വീശുന്ന കാറ്റില്‍ ആ ദീപം ഒരുപാടു നേരം പ്രകാശിക്കേണ്ടി വരികയാണെങ്കില്‍ അത് ഏറെ വൈകാതെ കെട്ട് പോവുക തന്നെ ചെയ്യും, തീര്‍ച്ച

ഏറെക്കാലം ചെയ്തു തീര്‍ത്ത നല്ല കര്‍മ്മങ്ങളും അവയില്‍ നിന്ന് കിട്ടിയ പുണ്യവും എല്ലാം ഒരാളെ ഒരു പരിധിവരെ ഉയര്‍ച്ചയില്‍ തുടരുവാന്‍ സഹായിച്ചു കൊണ്ടേയിരിക്കും. പക്ഷെ അയാള്‍ ഒരു കാര്യം ശ്രദ്ധിക്കുന്നത് നന്നായിരിക്കും. ജീവിതം നല്ല നിലയില്‍ മുന്നോട്ടു പോവുമ്പോള്‍ അയാള്‍ പ്രലോഭനങ്ങള്‍ക്കും മറ്റും വശംവദനായി നന്മയുടെയും നെറിയുടെയും വഴിയില്‍ നിന്ന് വഴുതിമാറിപ്പോവാന്‍ അയാള്‍ ഒരിക്കലും സ്വയം അനുവദിക്കരുത്. ഒരാളുടെ വഴി പിഴച്ചു പോയാല്‍ പിന്നെ അയാള്‍ക്ക് സ്വന്തമായുള്ള പുണ്യമൊന്നും അയാളെ സഹായിക്കാന്‍ കൂടെ ഉണ്ടാവുകയില്ല.

nothing is really difficult...

शरीरनिरपेक्षस्य दक्षस्य व्यवसास्यिनः 

बुद्धिप्रारब्दकार्यस्य नास्तिम्किञ्चन दुष्करम्॥

भोजप्रबन्धे॥

śarīranirapekṣasya dakṣasya vyavasāsyinaḥ 

buddhiprārabdakāryasya nāstimkiñcana duṣkaram||

bhojaprabandhe||

A subhashutam.. giving the quintessence of efficient living

Nothing is really difficult to perform 

for a person

who is not physically dependent..not pulled down by ailments physical or mental

who is alert and efficient

who is eager to work hard

who had stared a work engaged in that work aided and assisted adequately by his intellect and intelligence

Happy new year

Regards

K V ananthanarayanan

complete neutrality

पण्डिते चैव मूर्खे च बलवत्यपि निर्बले।

ईश्वरे च दरिद्रे च मृत्योः सर्वत्र तुल्यता॥

भोजप्रबन्धे

paṇḍite caiva mūrkhe ca balavatyapi nirbale|

īśvare ca daridre ca mṛtyoḥ sarvatra tulyatā||

bhojaprabandhe

Death is very impartial and 

it finds its targets with equal intensity on a person 

whether he is a scholar or an idiot, 

whether he is a strong fellow or a wealkilng, 

whether he is very rich or very poor..

There is always the need to expect the unexpected

त्रैलोक्यनाथो रामोऽस्ति वसिष्ठो ब्रह्मपुत्रकः।
तेन राज्याभिषेके तु मुहूर्त्तं कथितोऽभवत्॥२०॥
तन्मुहूर्त्तेन रामोऽपि वनं नीतोऽवनीम् विना॥
सीतापहारोऽप्यभवद्विरिञ्चिवचनं वृथा॥२१॥
॥बल्लालदेवस्य भोजप्रबन्धात्॥
trailokyanātho rāmo'sti vasiṣṭho brahmaputrakaḥ|
tena rājyābhiṣeke tu muhūrttaṁ kathito'bhavat||20||
tanmuhūrttena rāmo'pi vanaṁ nīto'vanīm vinā||
sītāpahāro'pyabhavadviriñcivacanaṁ vṛthā||21||
||ballāladevasya bhojaprabandhāt||

An interesting situation cited in the celebrated Bhojaprabandham. It is very difficult to explain the inscrutable vagaries of fate.
"Rama is the master of the three worlds and the godhead Himself, and Sage Vaishta is the son of Brahmadeva. The said Vasishta fixed the auspicious time for the coronation of Rama.  But at the same muhoorta (auspicious time), Rama had to leave for forest and during Rama's sojourn in forest, the unhappy incident of abduction of Sita by Ravana happened.  So even the words of the son of  Brahma can go wrong"

This situation can be viewed from two angles.
 Firstly,  A wise person may be embarking on a project after meticulous planning.  The implementation of the plan may entrusted to the most appropriate persons.  Still the plans may go haywire for no conceivable reason.  Vasishta is a great sage, and the son of Brahmadeva himself.  Brahmadeva is the creator of the three worlds, and the judgment of His son and the author of great Dharmasaastra should carry a lot of weight.  Vasishta fixed the time-slot for the coronation of Rama, and the latter is Himself the controller of the whole world. Still that coronation did not take place, and Rama went to forest and had his share of misery. So even the most well made plans could be visited with failure.

The second aspect is to consider whether fixing of auspicious time for any function is of much use.  One has to ponder as to whether the happenings in the world are in one's control.  Maybe the working of the world is programmed by a more powerful force.  Even if it happens that the son of Brahma himself has expected great things to happen at an appointed time, if the exalted will of the Master is otherwise, nothing can change the course of fate.

The idea should not be construed as supporting absolute fatalism..People who tend to place too much of faith in fate, somehow go slack in their planning. This attitude is unwelcome.  The only warning is that even foolproof planning need not result in complete success. There is always the need to expect the unexpected.

--